<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Bertelsmann</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Bertelsmann"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/mediawiki.page.gallery.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
<meta name="geo.position" content="51.90811944;8.41921111"></head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Bertelsmann rootpage-Bertelsmann skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Bertelsmann</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">
<table class="toccolours infobox float-right toptextcells vorlage-infobox-unternehmen" style="font-size:90%; max-width:25em; margin-top:0;" summary="Infobox Unternehmen">
<tbody><tr>
<th colspan="2" class="hintergrundfarbe5" style="font-size:110%;">Bertelsmann SE & Co. KGaA
<p class="mw-empty-elt">
</p>
</th></tr>
<tr>
<td colspan="2" class="notheme" style="background:#f8f9fa; color:#202122; padding:1em 0;">
</td></tr>
<tr>
<td style="font-weight:bold;"><a href="Rechtsform" title="Rechtsform">Rechtsform</a>
</td>
<td><a href="SE_%26_Co._KGaA" title="SE & Co. KGaA">SE & Co. KGaA</a>
</td></tr>
<tr>
<td style="font-weight:bold;"><a href="Gr%C3%BCndung_(Recht)" title="Gründung (Recht)">Gründung</a>
</td>
<td>1. Juli 1835<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td style="font-weight:bold;"><a href="Sitz_(juristische_Person)" title="Sitz (juristische Person)">Sitz</a>
</td>
<td><a href="G%C3%BCtersloh" title="Gütersloh">Gütersloh</a>, <span style="display:none;">Deutschland</span><span class="mw-image-border noviewer" typeof="mw:File"><a href="Deutschland" title="Deutschland"></a></span> <a href="Deutschland" title="Deutschland">Deutschland</a>
</td></tr>
<tr>
<td style="font-weight:bold;"><a href="Unternehmensf%C3%BChrung" title="Unternehmensführung">Leitung</a>
</td>
<td>
<ul><li><a href="Thomas_Rabe_(Manager)" title="Thomas Rabe (Manager)">Thomas Rabe</a><sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-impressum_3-0" class="reference"><a href="#cite_note-impressum-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-zahlen_fakten_4-0" class="reference"><a href="#cite_note-zahlen_fakten-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><br>(<a href="Vorstandsvorsitzender" title="Vorstandsvorsitzender">Vorstandsvorsitzender</a>)</li></ul>
<ul><li><a href="Christoph_Mohn" title="Christoph Mohn">Christoph Mohn</a><sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-impressum_3-1" class="reference"><a href="#cite_note-impressum-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-zahlen_fakten_4-1" class="reference"><a href="#cite_note-zahlen_fakten-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><br>(<a href="Aufsichtsratsvorsitzender" class="mw-redirect" title="Aufsichtsratsvorsitzender">Aufsichtsratsvorsitzender</a>)</li></ul>
</td></tr>
<tr>
<td style="font-weight:bold;"><a href="Mitarbeiter" title="Mitarbeiter">Mitarbeiterzahl</a>
</td>
<td>74.607<sup id="cite_ref-Geschäftsbericht_6-0" class="reference"><a href="#cite_note-Geschäftsbericht-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td style="font-weight:bold;"><a href="Erl%C3%B6s" title="Erlös">Umsatz</a>
</td>
<td>19,0 <a href="Milliarde" title="Milliarde">Mrd.</a> <a href="Euro" title="Euro">Euro</a><sup id="cite_ref-Geschäftsbericht_6-1" class="reference"><a href="#cite_note-Geschäftsbericht-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td style="font-weight:bold;"><a href="Wirtschaftszweig" title="Wirtschaftszweig">Branche</a>
</td>
<td><a href="Medienbranche" class="mw-redirect" title="Medienbranche">Medien</a>, <a href="Dienstleistungsbranche" class="mw-redirect" title="Dienstleistungsbranche">Dienstleistungen</a>, <a href="Bildungssystem" title="Bildungssystem">Bildung</a>
</td></tr>
<tr>
<td style="font-weight:bold;">Website
</td>
<td><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bertelsmann.de/">www.bertelsmann.de</a>
</td></tr>
<tr>
<td colspan="2" style="font-size:80%;">Stand: 31. Dezember 2024
</td></tr></tbody></table><div class="editoronly" style="display:none;"></div>
<p><b>Bertelsmann</b> ist ein internationales <a href="Medienunternehmen" title="Medienunternehmen">Medien-</a>, <a href="Dienstleistungsunternehmen" class="mw-redirect" title="Dienstleistungsunternehmen">Dienstleistungs-</a> und <a href="Bildungseinrichtung" title="Bildungseinrichtung">Bildungsunternehmen</a> mit <a href="Sitz_(juristische_Person)" title="Sitz (juristische Person)">Hauptsitz</a> in <a href="G%C3%BCtersloh" title="Gütersloh">Gütersloh</a>. Seine Geschichte reicht bis 1835 zurück und wurde im 20. Jahrhundert von <a href="Reinhard_Mohn" title="Reinhard Mohn">Reinhard Mohn</a> geprägt.<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Aus dem <a href="Mittelst%C3%A4ndisches_Unternehmen" class="mw-redirect" title="Mittelständisches Unternehmen">mittelständischen</a> Druck- und Verlagshaus entwickelte sich ein <a href="Konzern" title="Konzern">Konzern</a>, der heute mit 75.000 Mitarbeitern in rund 50 Ländern weltweit aktiv ist. Der Umsatz liegt bei 19 Milliarden Euro. Zum Konzernverbund gehören die <a href="RTL_Group" title="RTL Group">RTL Group</a>, <a href="Penguin_Random_House" title="Penguin Random House">Penguin Random House</a>, <a href="BMG_Rights_Management" title="BMG Rights Management">BMG</a>, die <a href="Arvato" title="Arvato">Arvato Group</a>, <a href="Bertelsmann_Marketing_Services" title="Bertelsmann Marketing Services">Bertelsmann Marketing Services</a>, die Bertelsmann Education Group und Bertelsmann Investments.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Geschichte">Geschichte</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Anfänge_des_Druck-_und_Verlagshauses"><span id="Anf.C3.A4nge_des_Druck-_und_Verlagshauses"></span>Anfänge des Druck- und Verlagshauses</h3></div>
<p>1835 gründete <a href="Carl_Bertelsmann" title="Carl Bertelsmann">Carl Bertelsmann</a> in Gütersloh einen <a href="Buchverlag" title="Buchverlag">Buchverlag</a> unter seinem Namen.<sup id="cite_ref-175_Jahre_8-0" class="reference"><a href="#cite_note-175_Jahre-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Er war Anhänger der <a href="Minden-Ravensberg" title="Minden-Ravensberg">minden-ravensbergischen</a> <a href="Erweckungsbewegung" title="Erweckungsbewegung">Erweckungsbewegung</a> und brachte zunächst vorwiegend <a href="Theologie" title="Theologie">theologische</a> Literatur heraus. Ab 1849 führte sein Sohn <a href="Heinrich_Bertelsmann" title="Heinrich Bertelsmann">Heinrich Bertelsmann</a> den Betrieb weiter. Dessen Tochter heiratete <a href="Johannes_Mohn_(Verleger%2C_1856)" title="Johannes Mohn (Verleger, 1856)">Johannes Mohn</a>, der 1887 die Leitung übernahm. 1921 übergab er die Verantwortung an seinen Sohn <a href="Heinrich_Mohn_(Verleger)" title="Heinrich Mohn (Verleger)">Heinrich Mohn</a>. Dieser erweiterte das Programm um <a href="Sachbuch" title="Sachbuch">Sachbücher</a> und <a href="Unterhaltungsliteratur" title="Unterhaltungsliteratur">Unterhaltungsliteratur</a>.<sup id="cite_ref-9" class="reference"><a href="#cite_note-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Drittes_Reich">Drittes Reich</h3></div>
<p>Heinrich Mohn, der 1921 die Geschäftsführung der Firma übernommen hatte, war <a href="F%C3%B6rderndes_Mitglied_der_SS" title="Förderndes Mitglied der SS">Förderer der SS</a>.<sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Ab 1937 nahm er an dem von der <a href="Deutsche_Arbeitsfront" title="Deutsche Arbeitsfront">Deutschen Arbeitsfront</a> (DAF) ausgerufenen „Leistungskampf der deutschen Betriebe“ teil, deren erfolgreichste Teilnehmer als <a href="Nationalsozialistischer_Musterbetrieb" class="mw-redirect" title="Nationalsozialistischer Musterbetrieb">nationalsozialistische Musterbetriebe</a> ausgezeichnet wurden.<sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Während des <a href="Zweiter_Weltkrieg" title="Zweiter Weltkrieg">Zweiten Weltkrieges</a> wurde C. Bertelsmann zum größten Lieferanten der <a href="Wehrmacht" title="Wehrmacht">Wehrmacht</a>,<sup id="cite_ref-12" class="reference"><a href="#cite_note-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> noch vor dem Zentralverlag der NSDAP <a href="Franz-Eher-Verlag" title="Franz-Eher-Verlag">Franz Eher</a>.<sup id="cite_ref-13" class="reference"><a href="#cite_note-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Insbesondere zwischen 1939 und 1941 stieg der Umsatz stark an.<sup id="cite_ref-14" class="reference"><a href="#cite_note-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Der Verlag profilierte sich mit preiswerten „Bertelsmann Volksausgaben“<sup id="cite_ref-15" class="reference"><a href="#cite_note-15"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> und gab die „Bertelsmann Feldposthefte“ heraus.<sup id="cite_ref-16" class="reference"><a href="#cite_note-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Jüdische Zwangsarbeiter wurden in Druckereien in <a href="Litauen" title="Litauen">Litauen</a> beschäftigt, mit denen C. Bertelsmann zusammenarbeitete.<sup id="cite_ref-17" class="reference"><a href="#cite_note-17"><span class="cite-bracket">[</span>17<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-18" class="reference"><a href="#cite_note-18"><span class="cite-bracket">[</span>18<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>1934 nahm der Verlag Kriegserlebnisbücher ins Programm, in denen sich oftmals unverhüllte und oft massive Kriegshetze fand. Beispiele hierfür sind <a href="Thor_Goote" title="Thor Goote">Werner von Langsdorffs</a> <i>Fliegerbuch</i> und <i>Mit Bomben und MGs über Polen</i> von <a href="Josef_Grabler" title="Josef Grabler">Josef Grabler</a>. Ein wichtiger Autor war <a href="Will_Vesper" title="Will Vesper">Will Vesper</a>, der jüdische Literatur bekämpfte und sich 1933 als Hauptredner an einer <a href="B%C3%BCcherverbrennung" title="Bücherverbrennung">Bücherverbrennung</a> „undeutschen Schrifttums“ beteiligt hatte. Mit den Wehrmachtsausgaben erreichte C. Bertelsmann von 1939 bis 1944 eine Gesamtauflage von etwa 19 Millionen Exemplaren.<sup id="cite_ref-19" class="reference"><a href="#cite_note-19"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Mit zunehmender Kriegsdauer nahm das Interesse an Kriegsthemen ab. Mit Erzählungen wie <i>Der Kumpel lacht</i>, <i>Aus der fahrenden Tierwelt</i> und <i>Geliebte Heimat</i> sowie mit Klassikern aus dem 19. Jahrhundert etwa von <a href="Fritz_Reuter" title="Fritz Reuter">Fritz Reuter</a> sollte von den Sorgen des Alltags abgelenkt werden.<sup id="cite_ref-20" class="reference"><a href="#cite_note-20"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 1944 ordnete die <a href="Reichsschrifttumskammer" title="Reichsschrifttumskammer">Reichsschrifttumskammer</a> die Schließung des Verlags an, um „alle Kräfte für den Sieg“ zu mobilisieren.<sup id="cite_ref-21" class="reference"><a href="#cite_note-21"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Wesentlicher Grund dafür waren kriminelle Papierschiebereien aus dem System von <a href="Matthias_Lackas" title="Matthias Lackas">Matthias Lackas</a>.<sup id="cite_ref-22" class="reference"><a href="#cite_note-22"><span class="cite-bracket">[</span>22<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Dies führte 1944 zur Anklage leitender Angestellter von Bertelsmann.<sup id="cite_ref-23" class="reference"><a href="#cite_note-23"><span class="cite-bracket">[</span>23<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-24" class="reference"><a href="#cite_note-24"><span class="cite-bracket">[</span>24<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Trotzdem wurden die Mitarbeiter weiterbeschäftigt und die Materialvorräte blieben dem Unternehmen erhalten, was seinen Aufstieg in der Nachkriegszeit ermöglichte.<sup id="cite_ref-berliner-zeitung.de_25-0" class="reference"><a href="#cite_note-berliner-zeitung.de-25"><span class="cite-bracket">[</span>25<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Noch 1998 behauptete Bertelsmann, der Verlag sei während der Nazizeit wegen Verbreitung oppositioneller Schriften geschlossen worden. Die Zweifel an dieser Darstellung führten 1998 zur Einsetzung einer unabhängigen historischen Kommission. Diese arbeitete die 175-jährige Geschichte des Medienhauses auf.<sup id="cite_ref-:0_26-0" class="reference"><a href="#cite_note-:0-26"><span class="cite-bracket">[</span>26<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Wiederaufbau_mit_dem_Lesering">Wiederaufbau mit dem Lesering</h3></div>
<p>Im März 1946 erteilte die <a href="Britische_Besatzungszone" title="Britische Besatzungszone">britische Militärregierung</a> dem Unternehmen eine Verlagslizenz.<sup id="cite_ref-27" class="reference"><a href="#cite_note-27"><span class="cite-bracket">[</span>27<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Heinrich Mohn hatte seine SS-Mitgliedschaft den britischen Besatzungsbehörden verschwiegen.<sup id="cite_ref-28" class="reference"><a href="#cite_note-28"><span class="cite-bracket">[</span>28<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-29" class="reference"><a href="#cite_note-29"><span class="cite-bracket">[</span>29<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Als bekannt wurde, dass falsche oder zumindest unzureichende Angaben gemacht worden waren, musste er als Verlagsleiter zurücktreten. Von seinen vier Söhnen übernahm 1947 <a href="Reinhard_Mohn" title="Reinhard Mohn">Reinhard Mohn</a> den C. Bertelsmann Verlag, weil Hans Heinrich Mohn im Krieg gefallen war und sich <a href="Sigbert_Mohn" title="Sigbert Mohn">Sigbert Mohn</a> noch in Gefangenschaft befand. Die Verlagslizenz wurde an Reinhard Mohn übertragen.
</p><p>Nach der Währungsreform 1948 setzte im Buchmarkt eine Absatzkrise ein, die auch bei Bertelsmann zu einer Existenzkrise führte.<sup id="cite_ref-175_Jahre_8-1" class="reference"><a href="#cite_note-175_Jahre-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Unter diesen Vorzeichen startete 1950 der <a href="Bertelsmann_Lesering" title="Bertelsmann Lesering">Bertelsmann Lesering</a>, um den Absatz anzukurbeln. Die Kunden bezogen Bücher im Abonnement und erhielten dafür einen günstigeren Preis.<sup id="cite_ref-30" class="reference"><a href="#cite_note-30"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Der Vertrieb von Büchern anderer Verlage wurde immer wichtiger, war entscheidend für das weitere Wachstum und legte den Grundstein für das Dienstleistungsgeschäft.<sup id="cite_ref-31" class="reference"><a href="#cite_note-31"><span class="cite-bracket">[</span>31<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>In den 1950er-Jahren wurde das Konzept des Leserings mit der Gründung des Schallplattenrings erweitert. Außerdem gründete Bertelsmann das Musiklabel <a href="Ariola" title="Ariola">Ariola</a> und stieg mit Sonopress in die Produktion von Tonträgern ein.<sup id="cite_ref-175_Jahre_8-2" class="reference"><a href="#cite_note-175_Jahre-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 1964 kaufte Bertelsmann die bereits zerschlagene <a href="UFA" title="UFA">UFA</a> von der <a href="Deutsche_Bank" title="Deutsche Bank">Deutschen Bank</a> und baute darauf seine Präsenz in Film und Fernsehgeschäft auf.<sup id="cite_ref-32" class="reference"><a href="#cite_note-32"><span class="cite-bracket">[</span>32<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 1969 erwarb Bertelsmann erste Anteile am Zeitschriftenverlag <a href="Gruner_%2B_Jahr" title="Gruner + Jahr">Gruner + Jahr</a>. Eine ebenfalls geplante Fusion mit <a href="Axel_Springer_SE" title="Axel Springer SE">Axel Springer</a>,<sup id="cite_ref-33" class="reference"><a href="#cite_note-33"><span class="cite-bracket">[</span>33<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> für die zeitweise ein Kredit in Millionenhöhe von der <a href="Westdeutsche_Landesbank" class="mw-redirect" title="Westdeutsche Landesbank">Westdeutschen Landesbank</a> aufgenommen worden war, kam 1970 nicht zustande.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Wachstum_und_Internationalisierung">Wachstum und Internationalisierung</h3></div>
<p>Bertelsmann stellte sich immer breiter auf, gleichzeitig stieg der Finanzierungsbedarf. Vor diesem Hintergrund wurde Bertelsmann im Jahr 1971 in eine <a href="Aktiengesellschaft_(Deutschland)" title="Aktiengesellschaft (Deutschland)">Aktiengesellschaft</a> umgewandelt, auch um moderne Führungsstrukturen zu etablieren. In Gütersloh baute der Konzern eine moderne Zentrale. Die Buchverlage wurden in der <a href="Verlagsgruppe_Bertelsmann" class="mw-redirect" title="Verlagsgruppe Bertelsmann">Verlagsgruppe Bertelsmann</a> gebündelt und in München angesiedelt. Während auf dem Heimatmarkt erste Sättigungseffekte für den Lesering erkennbar waren, erzielten die ausländischen Verlags- und Vertriebsgesellschaften einen immer größeren Teil des Umsatzes.<sup id="cite_ref-175_Jahre_8-3" class="reference"><a href="#cite_note-175_Jahre-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>In Deutschland sah sich Bertelsmann neuen Vorschriften zur <a href="Fusionskontrolle" class="mw-redirect" title="Fusionskontrolle">Fusionskontrolle</a> ausgesetzt. Größere Akquisitionen waren praktisch nicht möglich. Daher wurde Internationalisierung vorangetrieben:<sup id="cite_ref-34" class="reference"><a href="#cite_note-34"><span class="cite-bracket">[</span>34<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Beispielsweise wurden die Verlage Plaza & Janés aus Barcelona und <a href="Bantam_Books" title="Bantam Books">Bantam Books</a> aus New York City erworben. In den Vereinigten Staaten wurde eine Niederlassung für Ariola gegründet und das Musiklabel <a href="Arista_Records" title="Arista Records">Arista Records</a> übernommen. Bis heute sind die USA der wichtigste Auslandsmarkt für Bertelsmann.<sup id="cite_ref-175_Jahre_8-4" class="reference"><a href="#cite_note-175_Jahre-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>In die Zeit der Wirtschaftskrise 1979/1980 fielen die Diskussionen um die Nachfolge Reinhard Mohns.<sup id="cite_ref-35" class="reference"><a href="#cite_note-35"><span class="cite-bracket">[</span>35<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 1981 wechselte er in den Aufsichtsrat, neuer Vorstandsvorsitzer wurde <a href="Manfred_Fischer_(Manager)" title="Manfred Fischer (Manager)">Manfred Fischer</a>.<sup id="cite_ref-36" class="reference"><a href="#cite_note-36"><span class="cite-bracket">[</span>36<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 1983 löste ihn <a href="Mark_W%C3%B6ssner" title="Mark Wössner">Mark Wössner</a> ab.<sup id="cite_ref-37" class="reference"><a href="#cite_note-37"><span class="cite-bracket">[</span>37<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Seine Berufung an die Konzernspitze wurde von der Affäre um die gefälschten <a href="Hitler-Tageb%C3%BCcher" title="Hitler-Tagebücher">Hitler-Tagebücher</a> überschattet.<sup id="cite_ref-38" class="reference"><a href="#cite_note-38"><span class="cite-bracket">[</span>38<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Wössner band die Tochtergesellschaften stärker an die Zentrale und investierte weiter in das Buchgeschäft, etwa durch die Übernahme des US-Verlags <a href="Doubleday_(Verlag)" title="Doubleday (Verlag)">Doubleday</a>.<sup id="cite_ref-39" class="reference"><a href="#cite_note-39"><span class="cite-bracket">[</span>39<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Zusätzlich baute er die Aktivitäten im Musikmarkt aus: Nach Übernahme von <a href="RCA_Records" title="RCA Records">RCA</a> wurde die <a href="Bertelsmann_Music_Group" class="mw-redirect" title="Bertelsmann Music Group">Bertelsmann Music Group</a> errichtet und zu einem eigenständigen Geschäftsbereich aufgewertet. Ende 1983 stieg Bertelsmann mit einer Beteiligung am Sender <a href="RTL_Plus" class="mw-redirect" title="RTL Plus">RTL Plus</a> in das Privatfernsehen ein.<sup id="cite_ref-40" class="reference"><a href="#cite_note-40"><span class="cite-bracket">[</span>40<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Im Geschäftsjahr 1990/1991 hatte Bertelsmann über 45.000 Mitarbeiter und erreichte einen Umsatz von jährlich 14,5 Milliarden Mark. Davon entfielen rund 63 Prozent auf Geschäfte außerhalb Deutschlands. Bertelsmann war zeitweise das weltweit größte Medienunternehmen.
</p><p>In den 1990er-Jahren expandierte Bertelsmann nach Ostdeutschland und Osteuropa. Außerdem investierte der Konzern in das <a href="Internet" title="Internet">Internet</a> als <a href="Massenmedien" title="Massenmedien">Massenmedium</a>: Ab 1995 gab es einen Geschäftsbereich Multimedia bei Bertelsmann.<sup id="cite_ref-41" class="reference"><a href="#cite_note-41"><span class="cite-bracket">[</span>41<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Der Konzern beteiligte sich an <a href="America_Online" class="mw-redirect" title="America Online">America Online</a> und gründete mit AOL das Gemeinschaftsunternehmen AOL Europe.<sup id="cite_ref-42" class="reference"><a href="#cite_note-42"><span class="cite-bracket">[</span>42<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 1997 fusionierte die Film- und Fernsehtochter UFA mit der luxemburgischen <a href="Compagnie_Luxembourgeoise_de_T%C3%A9l%C3%A9diffusion" title="Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion">Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion</a> (CLT).<sup id="cite_ref-43" class="reference"><a href="#cite_note-43"><span class="cite-bracket">[</span>43<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Konsolidierung_des_Stammgeschäfts"><span id="Konsolidierung_des_Stammgesch.C3.A4fts"></span>Konsolidierung des Stammgeschäfts</h3></div>
<p>1998 wurde Mark Wössner von <a href="Thomas_Middelhoff" title="Thomas Middelhoff">Thomas Middelhoff</a> als Vorstandsvorsitzender abgelöst.<sup id="cite_ref-44" class="reference"><a href="#cite_note-44"><span class="cite-bracket">[</span>44<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-45" class="reference"><a href="#cite_note-45"><span class="cite-bracket">[</span>45<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Unter seiner Führung übernahm Bertelsmann den US-Verlag <a href="Random_House_(Verlag)" title="Random House (Verlag)">Random House</a> und stieg so zu einer der größten Verlagsgruppen im englischsprachigen Raum auf.<sup id="cite_ref-46" class="reference"><a href="#cite_note-46"><span class="cite-bracket">[</span>46<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Im Jahr 2000 verkaufte Bertelsmann seine Anteile an AOL Europe, was dem Konzern Milliarden einbrachte.<sup id="cite_ref-47" class="reference"><a href="#cite_note-47"><span class="cite-bracket">[</span>47<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Wenig später bildeten Bertelsmann und Pearson aus ihren Film- und Fernsehunternehmen die <a href="RTL_Group" title="RTL Group">RTL Group</a>.<sup id="cite_ref-48" class="reference"><a href="#cite_note-48"><span class="cite-bracket">[</span>48<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Durch einen Aktientausch mit der belgischen <a href="Groupe_Bruxelles_Lambert" title="Groupe Bruxelles Lambert">Groupe Bruxelles Lambert</a> (GBL) sicherte sich Bertelsmann die Mehrheit, GBL erhielt 25,1 % an Bertelsmann.<sup id="cite_ref-49" class="reference"><a href="#cite_note-49"><span class="cite-bracket">[</span>49<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Um das weitere Wachstum des Konzerns zu finanzieren, war ein <a href="B%C3%B6rsengang" title="Börsengang">Börsengang</a> von Bertelsmann im Gespräch.<sup id="cite_ref-50" class="reference"><a href="#cite_note-50"><span class="cite-bracket">[</span>50<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Nach einem Grundsatzkonflikt<sup id="cite_ref-51" class="reference"><a href="#cite_note-51"><span class="cite-bracket">[</span>51<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> von Thomas Middelhoff mit den Eigentümerfamilien wurde er 2002 durch <a href="Gunter_Thielen" title="Gunter Thielen">Gunter Thielen</a> abgelöst.<sup id="cite_ref-52" class="reference"><a href="#cite_note-52"><span class="cite-bracket">[</span>52<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Dieser leitete eine Phase der <a href="Konsolidierung_(Finanzwesen)" title="Konsolidierung (Finanzwesen)">Konsolidierung</a> ein, um die Probleme des Stammgeschäfts zu lösen.<sup id="cite_ref-53" class="reference"><a href="#cite_note-53"><span class="cite-bracket">[</span>53<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Bertelsmann trennte sich unter anderem von der <a href="Berliner_Zeitung" title="Berliner Zeitung">Berliner Zeitung</a> und dem <a href="Springer_Science%2BBusiness_Media" title="Springer Science+Business Media">Springer Wissenschaftsverlag</a>.<sup id="cite_ref-54" class="reference"><a href="#cite_note-54"><span class="cite-bracket">[</span>54<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-55" class="reference"><a href="#cite_note-55"><span class="cite-bracket">[</span>55<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 2003 wurde das stagnierende Musikgeschäft in ein Gemeinschaftsunternehmen mit <a href="Sony" title="Sony">Sony</a> eingebracht.<sup id="cite_ref-56" class="reference"><a href="#cite_note-56"><span class="cite-bracket">[</span>56<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-57" class="reference"><a href="#cite_note-57"><span class="cite-bracket">[</span>57<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Außerdem leitete Thielen den Rückkauf der Anteile der Groupe Bruxelles Lambert ein, der 2006/2007 erfolgreich abgeschlossen wurde.<sup id="cite_ref-58" class="reference"><a href="#cite_note-58"><span class="cite-bracket">[</span>58<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Unter Thielens Führung hatte Bertelsmann erstmals mehr als 100.000 Mitarbeiter.<sup id="cite_ref-59" class="reference"><a href="#cite_note-59"><span class="cite-bracket">[</span>59<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>2008 wurde <a href="Hartmut_Ostrowski" title="Hartmut Ostrowski">Hartmut Ostrowski</a> zum Vorstandsvorsitzenden ernannt.<sup id="cite_ref-60" class="reference"><a href="#cite_note-60"><span class="cite-bracket">[</span>60<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Bertelsmann verkaufte seine Anteile am Plattenlabel <a href="Sony_BMG" class="mw-redirect" title="Sony BMG">Sony BMG</a>.<sup id="cite_ref-61" class="reference"><a href="#cite_note-61"><span class="cite-bracket">[</span>61<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Zudem wurden die Rechte an der <a href="Brockhaus_Enzyklop%C3%A4die" title="Brockhaus Enzyklopädie">Brockhaus Enzyklopädie</a> erworben.<sup id="cite_ref-62" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>62<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Ende 2011 verließ Hartmut Ostrowski das Unternehmen.<sup id="cite_ref-63" class="reference"><a href="#cite_note-63"><span class="cite-bracket">[</span>63<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Aktuellere_Entwicklungen">Aktuellere Entwicklungen</h3></div>
<p><a href="Thomas_Rabe_(Manager)" title="Thomas Rabe (Manager)">Thomas Rabe</a> wurde mit Beginn des Jahres 2012 neuer Vorstandsvorsitzender.<sup id="cite_ref-64" class="reference"><a href="#cite_note-64"><span class="cite-bracket">[</span>64<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Unter seiner Führung brachte Bertelsmann 2013 einen Teil seiner Aktien an der RTL Group an die Börse,<sup id="cite_ref-65" class="reference"><a href="#cite_note-65"><span class="cite-bracket">[</span>65<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> um so das weitere Wachstum zu finanzieren.<sup id="cite_ref-66" class="reference"><a href="#cite_note-66"><span class="cite-bracket">[</span>66<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Im selben Jahr entstand mit <a href="Penguin_Random_House" title="Penguin Random House">Penguin Random House</a> der weltweit größte Publikumsverlag.<sup id="cite_ref-67" class="reference"><a href="#cite_note-67"><span class="cite-bracket">[</span>67<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 2014 wurden die verbleibenden Anteile an Gruner + Jahr übernommen,<sup id="cite_ref-68" class="reference"><a href="#cite_note-68"><span class="cite-bracket">[</span>68<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> der Club Bertelsmann wurde abgewickelt.<sup id="cite_ref-69" class="reference"><a href="#cite_note-69"><span class="cite-bracket">[</span>69<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die finanziell angespannten Druckgeschäfte bündelte der Konzern in einem neuen Bereich, dessen Schwerpunkt sich ins Marketing verlagerte.<sup id="cite_ref-70" class="reference"><a href="#cite_note-70"><span class="cite-bracket">[</span>70<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Neben Medien und Dienstleistungen baute Rabe im Bildungssektor ein drittes Geschäftsfeld auf.<sup id="cite_ref-71" class="reference"><a href="#cite_note-71"><span class="cite-bracket">[</span>71<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Beispiele hierfür sind die Übernahme der US-amerikanischen Unternehmen Relias Learning (2014) und OnCourse Learning (2018).<sup id="cite_ref-72" class="reference"><a href="#cite_note-72"><span class="cite-bracket">[</span>72<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-73" class="reference"><a href="#cite_note-73"><span class="cite-bracket">[</span>73<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Ferner beteiligte sich Bertelsmann an der Gründung und dem Aufbau von Afya. Das Unternehmen ist heute Brasiliens wertvollster Weiterbildungsanbieter im Medizinbereich.<sup id="cite_ref-74" class="reference"><a href="#cite_note-74"><span class="cite-bracket">[</span>74<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Gleichzeitig investierte Bertelsmann in das Stammgeschäft: Neben der angestrebten Übernahme von <a href="Simon_%26_Schuster" title="Simon & Schuster">Simon & Schuster</a>, die am Widerstand der US-Wettbewerbsbehörden scheiterte,<sup id="cite_ref-75" class="reference"><a href="#cite_note-75"><span class="cite-bracket">[</span>75<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> erwarb Bertelsmann zahlreiche Buchverlage und Filmproduktionen.
</p><p>Die <a href="Arvato" title="Arvato">Arvato</a> Group wurde wieder näher an die Konzernzentrale gebunden.<sup id="cite_ref-76" class="reference"><a href="#cite_note-76"><span class="cite-bracket">[</span>76<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Das Call-Center-Geschäft wurde in das Gemeinschaftsunternehmen <a href="Majorel" title="Majorel">Majorel</a> eingebracht und später an den Wettbewerber <a href="Teleperformance" title="Teleperformance">Teleperformance</a> verkauft.<sup id="cite_ref-77" class="reference"><a href="#cite_note-77"><span class="cite-bracket">[</span>77<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-78" class="reference"><a href="#cite_note-78"><span class="cite-bracket">[</span>78<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Experian erwarb eine Mehrheit an der Wirtschaftsauskunftei Infoscore,<sup id="cite_ref-79" class="reference"><a href="#cite_note-79"><span class="cite-bracket">[</span>79<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> die verbleibenden Finanzdienstleistungen von Arvato wurden unter dem Dach von Riverty zusammengefasst.<sup id="cite_ref-80" class="reference"><a href="#cite_note-80"><span class="cite-bracket">[</span>80<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p><a href="RTL_Deutschland" title="RTL Deutschland">RTL Deutschland</a> erwarb 2022 den Verlag Gruner + Jahr.<sup id="cite_ref-81" class="reference"><a href="#cite_note-81"><span class="cite-bracket">[</span>81<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Zugleich investierte der Konzern mehrere Milliarden in seine kreativen Inhaltegeschäfte.<sup id="cite_ref-82" class="reference"><a href="#cite_note-82"><span class="cite-bracket">[</span>82<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Hintergrund ist insbesondere der Auf- und Ausbau der Streaming-Plattform <a href="RTL%2B" title="RTL+">RTL+</a>.<sup id="cite_ref-83" class="reference"><a href="#cite_note-83"><span class="cite-bracket">[</span>83<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Zudem wurde das Start-up-Netzwerk stetig erweitert.<sup id="cite_ref-84" class="reference"><a href="#cite_note-84"><span class="cite-bracket">[</span>84<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Durch die Entstehung von neuen internetbasierten Technologien und Wettbewerbern nahm der Marktwert des Konzerns zwischen 2010 und 2025 erheblich ab.<sup id="cite_ref-85" class="reference"><a href="#cite_note-85"><span class="cite-bracket">[</span>85<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Mit der Implementierung zahlreicher außereuropäischer IT-Anwendungen stieg außerdem wie bei vielen Firmen in Deutschland die Importabhängigkeit von Dienstleistungen. In der Folge sank die Wertschöpfung und Profitabilität des Unternehmens.<sup id="cite_ref-86" class="reference"><a href="#cite_note-86"><span class="cite-bracket">[</span>86<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Unternehmensstruktur">Unternehmensstruktur</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Grundlagen">Grundlagen</h3></div>
<p>Die Bertelsmann SE & Co. KGaA ist eine <a href="Kommanditgesellschaft_auf_Aktien" title="Kommanditgesellschaft auf Aktien">Kommanditgesellschaft auf Aktien</a> (KGaA), deren persönlich haftende Gesellschafterin eine <a href="Europ%C3%A4ische_Gesellschaft" title="Europäische Gesellschaft">Europäische Gesellschaft</a> (Societas Europaea, SE) ist.<sup id="cite_ref-87" class="reference"><a href="#cite_note-87"><span class="cite-bracket">[</span>87<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die Konzernholding nimmt zentrale Aufgaben wahr, etwa in der Finanzierung. Bertelsmann versteht sich als <a href="Kapitalmarktorientiertes_Unternehmen" class="mw-redirect" title="Kapitalmarktorientiertes Unternehmen">kapitalmarktorientiertes Unternehmen</a>, das nicht an der Börse notiert ist, aber beispielsweise <a href="Anleihe" title="Anleihe">Anleihen</a> ausgegeben hat.<sup id="cite_ref-Geschäftsbericht_2022_88-0" class="reference"><a href="#cite_note-Geschäftsbericht_2022-88"><span class="cite-bracket">[</span>88<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Die Kapitalanteile und Stimmrechte der Bertelsmann-Gesellschaften sind getrennt.<sup id="cite_ref-89" class="reference"><a href="#cite_note-89"><span class="cite-bracket">[</span>89<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die Familie Mohn hält 19,1 % der Kapitalanteile, die restlichen 80,9 % entfallen auf beteiligte Stiftungen, insbesondere die gemeinnützige <a href="Bertelsmann_Stiftung" title="Bertelsmann Stiftung">Bertelsmann Stiftung</a>. Die Bertelsmann Verwaltungsgesellschaft (mbH), in der die Familie Mohn maßgeblichen Einfluss hat,<sup id="cite_ref-90" class="reference"><a href="#cite_note-90"><span class="cite-bracket">[</span>90<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> bündelt die Stimmrechte der Familie und Stiftungen.<sup id="cite_ref-91" class="reference"><a href="#cite_note-91"><span class="cite-bracket">[</span>91<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Gremien">Gremien</h3></div>
<p>Der <a href="Vorstand" title="Vorstand">Vorstand</a> von Bertelsmann besteht aus <a href="Thomas_Rabe_(Manager)" title="Thomas Rabe (Manager)">Thomas Rabe</a> (Vorstandsvorsitzender),<sup id="cite_ref-92" class="reference"><a href="#cite_note-92"><span class="cite-bracket">[</span>92<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Rolf Hellermann (Finanzvorstand)<sup id="cite_ref-93" class="reference"><a href="#cite_note-93"><span class="cite-bracket">[</span>93<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, Immanuel Hermreck (Personalvorstand)<sup id="cite_ref-94" class="reference"><a href="#cite_note-94"><span class="cite-bracket">[</span>94<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> sowie Carsten Coesfeld (Unternehmensbeteiligungen und Finanzdienstleistungen)<sup id="cite_ref-95" class="reference"><a href="#cite_note-95"><span class="cite-bracket">[</span>95<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> und Thomas Coesfeld (Musikunternehmen BMG).<sup id="cite_ref-zahlen_fakten_4-2" class="reference"><a href="#cite_note-zahlen_fakten-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Der Vorstand wird durch den erweiterten Konzernvorstand unterstützt, dem Group Management Committee (GMC). Das Gremium ist mit Führungskräften aus allen Unternehmensbereichen besetzt.<sup id="cite_ref-96" class="reference"><a href="#cite_note-96"><span class="cite-bracket">[</span>96<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Im <a href="Aufsichtsrat" title="Aufsichtsrat">Aufsichtsrat</a> von Bertelsmann sitzen Vertreter der Eigentümer und der Arbeitnehmer. Vorsitzender ist <a href="Christoph_Mohn" title="Christoph Mohn">Christoph Mohn</a>,<sup id="cite_ref-97" class="reference"><a href="#cite_note-97"><span class="cite-bracket">[</span>97<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> weitere Mitglieder sind unter anderem Dominik Asam, <a href="Bernd_Leukert" title="Bernd Leukert">Bernd Leukert</a>, <a href="Hans_Dieter_P%C3%B6tsch" title="Hans Dieter Pötsch">Hans Dieter Pötsch</a> und <a href="Bodo_Uebber" title="Bodo Uebber">Bodo Uebber</a>.
</p>
<ul class="gallery mw-gallery-traditional">
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><a href="Thomas_Rabe_(Manager)" title="Thomas Rabe (Manager)">Thomas Rabe</a>, <a href="Vorstandsvorsitzender" title="Vorstandsvorsitzender">Vorstandsvorsitzender</a> seit 2012</div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 155px">
<div class="thumb" style="width: 150px; height: 150px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"><a href="Christoph_Mohn" title="Christoph Mohn">Christoph Mohn</a>, <a href="Aufsichtsrat" title="Aufsichtsrat">Aufsichtsratsvorsitzender</a> seit 2013</div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Standorte">Standorte</h3></div>
<p>Das <a href="Bertelsmann_Corporate_Center" title="Bertelsmann Corporate Center">Bertelsmann Corporate Center</a> befindet sich im Gütersloher Stadtteil <a href="Avenwedde" title="Avenwedde">Avenwedde</a>.<sup id="cite_ref-98" class="reference"><a href="#cite_note-98"><span class="cite-bracket">[</span>98<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die Berliner Repräsentanz befindet sich im <a href="Kommandantenhaus_(Berlin)" title="Kommandantenhaus (Berlin)">Kommandantenhaus</a> an der Prachtstraße Unter den Linden im Ortsteil Mitte.<sup id="cite_ref-99" class="reference"><a href="#cite_note-99"><span class="cite-bracket">[</span>99<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Ein wichtiger internationaler Standort ist das Bertelsmann Building am <a href="Times_Square" title="Times Square">Times Square</a> in New York City.<sup id="cite_ref-100" class="reference"><a href="#cite_note-100"><span class="cite-bracket">[</span>100<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Unternehmensbereiche">Unternehmensbereiche</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="RTL_Group">RTL Group</h3></div>
<div class="hauptartikel" role="navigation"><span class="hauptartikel-pfeil" title="siehe" aria-hidden="true" role="presentation">→ </span><i><span class="hauptartikel-text">Hauptartikel</span>: <a href="RTL_Group" title="RTL Group">RTL Group</a></i></div>
<p>Die RTL Group ist ein führender europäischer Unterhaltungsanbieter mit Sitz in Luxemburg. Das Unternehmen betreibt werbefinanzierte private <a href="Rundfunkveranstalter" title="Rundfunkveranstalter">Fernseh- und Radiosender</a> in mehreren Ländern, darunter <a href="RTL_Television" title="RTL Television">RTL</a> und <a href="Vox_(Fernsehsender)" title="Vox (Fernsehsender)">VOX</a> in Deutschland. Außerdem gehören Produktionsgesellschaften wie <a href="Fremantle" title="Fremantle">Fremantle</a> sowie die Streaming-Plattform <a href="RTL%2B" title="RTL+">RTL+</a> zum Unternehmen.
</p><p>Seit der Übernahme durch RTL Deutschland im Jahr 2021 gehört auch <a href="Gruner_%2B_Jahr" title="Gruner + Jahr">Gruner + Jahr</a> zur RTL Group.<sup id="cite_ref-101" class="reference"><a href="#cite_note-101"><span class="cite-bracket">[</span>101<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Außerdem wurde 2025 angekündigt, <a href="Sky_Deutschland" title="Sky Deutschland">Sky Deutschland</a> einschließlich der Marke WOW zu übernehmen.<sup id="cite_ref-102" class="reference"><a href="#cite_note-102"><span class="cite-bracket">[</span>102<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Penguin_Random_House">Penguin Random House</h3></div>
<div class="hauptartikel" role="navigation"><span class="hauptartikel-pfeil" title="siehe" aria-hidden="true" role="presentation">→ </span><i><span class="hauptartikel-text">Hauptartikel</span>: <a href="Penguin_Random_House" title="Penguin Random House">Penguin Random House</a></i></div>
<p>Penguin Random House ist der weltweit größte <a href="Publikumsverlag" title="Publikumsverlag">Publikumsverlag</a> mit Hauptsitz in New York City. Zum Unternehmen gehören über 300 Verlage auf fünf Kontinenten, darunter neben <a href="Penguin_Books" title="Penguin Books">Penguin Books</a> und <a href="Random_House_(Verlag)" title="Random House (Verlag)">Random House</a> beispielsweise Doubleday, Knopf, Dorling Kindersley (DK) oder Viking sowie Ediciones B und Santillana. In Deutschland bündelt die Verlagsgruppe unter anderem <a href="Blanvalet-Verlag" title="Blanvalet-Verlag">Blanvalet</a>, <a href="Goldmann_Verlag" title="Goldmann Verlag">Goldmann</a> und <a href="Heyne_Verlag" title="Heyne Verlag">Heyne</a> sowie <a href="Prestel_Verlag" title="Prestel Verlag">Prestel</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="BMG">BMG</h3></div>
<div class="hauptartikel" role="navigation"><span class="hauptartikel-pfeil" title="siehe" aria-hidden="true" role="presentation">→ </span><i><span class="hauptartikel-text">Hauptartikel</span>: <a href="BMG_Rights_Management" title="BMG Rights Management">BMG Rights Management</a></i></div>
<p>BMG ist ein internationales Musikunternehmen mit Sitz in Berlin. Der Katalog umfasst die Rechte an Werken von Künstlern wie <a href="C%C3%A9line_Dion" title="Céline Dion">Céline Dion</a>, <a href="Jennifer_Lopez" title="Jennifer Lopez">Jennifer Lopez</a>, <a href="Ronan_Keating" title="Ronan Keating">Ronan Keating</a> und <a href="Britney_Spears" title="Britney Spears">Britney Spears</a>. Die üblicherweise getrennten Verlags- und Labelrechte werden weltweit aus einer Hand vertrieben, etwa für <a href="Streaming_Media" title="Streaming Media">Streaming</a>-Plattformen. Dazu kommen die Veröffentlichungs- und Aufnahmerechte für audiovisuelle Formate.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Arvato_Group">Arvato Group</h3></div>
<div class="hauptartikel" role="navigation"><span class="hauptartikel-pfeil" title="siehe" aria-hidden="true" role="presentation">→ </span><i><span class="hauptartikel-text">Hauptartikel</span>: <a href="Arvato" title="Arvato">Arvato</a></i></div>
<p>Die Arvato Group ist ein internationales Dienstleistungsunternehmen, das aus der Druck- und Industriesparte von Bertelsmann entstand. Es entwickelt logistische Prozesse (<a href="Supply-Chain-Management" title="Supply-Chain-Management">SCM</a>) für Geschäftskunden, insbesondere Online-Händler. Die Tochtergesellschaft Riverty ist als Finanzdienstleister aktiv, Arvato Systems als <a href="IT-Dienstleistung" title="IT-Dienstleistung">IT-Dienstleister</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bertelsmann_Marketing_Services">Bertelsmann Marketing Services</h3></div>
<p>Bertelsmann Marketing Services (BMS) ist ein Dienstleister für Online- und Offline-<a href="Marketing" title="Marketing">Marketing</a>. Das Unternehmen entwickelte sich aus den Geschäften im <a href="Digitaldruck" title="Digitaldruck">Digital-</a>, <a href="Offsetdruck" title="Offsetdruck">Offset-</a> und <a href="Tiefdruckverfahren" title="Tiefdruckverfahren">Tiefdruck</a> sowie den <a href="Direktmarketing" title="Direktmarketing">Direktmarketing</a>-Aktivitäten.<sup id="cite_ref-103" class="reference"><a href="#cite_note-103"><span class="cite-bracket">[</span>103<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die Druckgeschäfte in Europa wurden in den vergangenen Jahren schrittweise zurückgefahren. Auch die Kommunikationsagentur <a href="Territory_(Unternehmen)" title="Territory (Unternehmen)">Territory</a> gehört zur Gruppe.<sup id="cite_ref-104" class="reference"><a href="#cite_note-104"><span class="cite-bracket">[</span>104<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bertelsmann_Education_Group">Bertelsmann Education Group</h3></div>
<p>Die Bertelsmann Education Group (BEG) ist ein renommierter Anbieter von <a href="Ausbildung" title="Ausbildung">Aus-</a> und <a href="Weiterbildung" class="mw-redirect" title="Weiterbildung">Weiterbildung</a> sowie <a href="Personalmanagement" class="mw-redirect" title="Personalmanagement">Personalmanagement</a>. Ein Großteil des Angebots richtet sich an den <a href="Gesundheitssystem" title="Gesundheitssystem">Gesundheitssektor</a>, der die größten Wachstumsperspektiven verspricht. Bekannte Unternehmen der Gruppe sind die Alliant University, Afya und Relias Learning.<sup id="cite_ref-105" class="reference"><a href="#cite_note-105"><span class="cite-bracket">[</span>105<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bertelsmann_Investments">Bertelsmann Investments</h3></div>
<p>Bertelsmann Investments (BI) bündelt die <a href="Venture-Capital" class="mw-redirect" title="Venture-Capital">Venture-Capital</a>-Aktivitäten von Bertelsmann sowie den Wachstumsbereich Bertelsmann Next.<sup id="cite_ref-106" class="reference"><a href="#cite_note-106"><span class="cite-bracket">[</span>106<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Zu den Venture-Capital-Aktivitäten gehören die <a href="Fonds" title="Fonds">Fonds</a> Bertelsmann Asia Investments (BAI), Bertelsmann India Investments (BII) und Bertelsmann Digital Media Investments (BDMI). Der Geschäftsbereich Bertelsmann Next treibt die unternehmerische Entwicklung neuer Geschäftsfelder voran. Bertelsmann Investments hält aktuell über 300 aktive Beteiligungen weltweit.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Kritik">Kritik</h2></div>
<p>Bertelsmann steht aufgrund der <a href="Bertelsmann_Stiftung#Kritik" title="Bertelsmann Stiftung">Kritik an der Bertelsmann-Stiftung</a> im Interesse der Öffentlichkeit.<sup id="cite_ref-107" class="reference"><a href="#cite_note-107"><span class="cite-bracket">[</span>107<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Der Stiftung wurden politische Einflussnahme und die Vermischung gemeinnütziger und privater Interessen vorgeworfen.<sup id="cite_ref-108" class="reference"><a href="#cite_note-108"><span class="cite-bracket">[</span>108<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-109" class="reference"><a href="#cite_note-109"><span class="cite-bracket">[</span>109<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 2010 veröffentlichte der Journalist <a href="Thomas_Schuler_(Journalist)" title="Thomas Schuler (Journalist)">Thomas Schuler</a> ein Buch zum Thema.<sup id="cite_ref-110" class="reference"><a href="#cite_note-110"><span class="cite-bracket">[</span>110<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-111" class="reference"><a href="#cite_note-111"><span class="cite-bracket">[</span>111<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Rolle_in_der_Vergangenheitsdarstellung">Rolle in der Vergangenheitsdarstellung</h3></div>
<p>In den 1990er Jahren wurden kritische Fragen zur Rolle des C.-Bertelsmann-Verlags im Dritten Reich gestellt.<sup id="cite_ref-:0_26-1" class="reference"><a href="#cite_note-:0-26"><span class="cite-bracket">[</span>26<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Auslöser war eine Rede des Vorstandsvorsitzenden <a href="Thomas_Middelhoff" title="Thomas Middelhoff">Thomas Middelhoff</a> anlässlich seiner Auszeichnung mit dem <a href="Vernon_A._Walters_Award" title="Vernon A. Walters Award">Vernon A. Walters Award</a>.<sup id="cite_ref-112" class="reference"><a href="#cite_note-112"><span class="cite-bracket">[</span>112<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Middelhoff stellte Bertelsmann als eines der wenigen Medienunternehmen dar, das von den Nationalsozialisten geschlossen wurde, weil es subversive Literatur veröffentlicht habe.<sup id="cite_ref-113" class="reference"><a href="#cite_note-113"><span class="cite-bracket">[</span>113<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Diese Einschätzung wurde zum Beispiel vom Publizisten <a href="Hersch_Fischler" title="Hersch Fischler">Hersch Fischler</a> scharf kritisiert.<sup id="cite_ref-114" class="reference"><a href="#cite_note-114"><span class="cite-bracket">[</span>114<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Die Rede führte zu einer breiten öffentlichen Debatte um die Vergangenheit von Bertelsmann und Ende 1998 schließlich zur Einrichtung der unabhängigen historischen Kommission durch den Konzern.<sup id="cite_ref-115" class="reference"><a href="#cite_note-115"><span class="cite-bracket">[</span>115<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-116" class="reference"><a href="#cite_note-116"><span class="cite-bracket">[</span>116<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Diese wurde von <a href="Saul_Friedl%C3%A4nder" title="Saul Friedländer">Saul Friedländer</a> geleitet, weitere Mitglieder waren <a href="Norbert_Frei" title="Norbert Frei">Norbert Frei</a>, <a href="Trutz_Rendtorff" title="Trutz Rendtorff">Trutz Rendtorff</a> und <a href="Reinhard_Wittmann" title="Reinhard Wittmann">Reinhard Wittmann</a>. Die Kommission legte 2000 einen Zwischenbericht und 2002 ihren Abschlussbericht vor.<sup id="cite_ref-117" class="reference"><a href="#cite_note-117"><span class="cite-bracket">[</span>117<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Dieser stellte zum Beispiel fest, dass die Behauptung, der C.-Bertelsmann-Verlag habe Widerstand gegen den Nationalsozialismus geleistet, eindeutig nicht zutreffend war.<sup id="cite_ref-118" class="reference"><a href="#cite_note-118"><span class="cite-bracket">[</span>118<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die „Schließung als Widerstandsverlag“ konnte nicht belegt werden.<sup id="cite_ref-119" class="reference"><a href="#cite_note-119"><span class="cite-bracket">[</span>119<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-120" class="reference"><a href="#cite_note-120"><span class="cite-bracket">[</span>120<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die Akten der UHK befinden sich seit 2003 öffentlich zugänglich im Unternehmensarchiv des Konzerns in Gütersloh.<sup id="cite_ref-121" class="reference"><a href="#cite_note-121"><span class="cite-bracket">[</span>121<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li><cite style="font-style:italic">Freundlicher Moloch</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Der Spiegel</cite>. <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>11</span>, 1970 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.spiegel.de/politik/freundlicher-moloch-a-5b9b628b-0002-0001-0000-000045439917?context=issue">spiegel.de</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Freundlicher+Moloch&rft.date=1970&rft.genre=journal&rft.issue=11&rft.jtitle=Der+Spiegel" style="display:none"> </span></li>
<li>Jörg Becker: <cite style="font-style:italic">Der Bertelsmann-Konzern</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Konzerne, Macher, Kontrolleure</cite> (= <cite style="font-style:italic">Medienforschung</cite>). <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>1</span>. Fischer, Frankfurt am Main 1985, ISBN 3-596-26551-7.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Der+Bertelsmann-Konzern&rft.au=J%C3%B6rg+Becker&rft.btitle=Konzerne%2C+Macher%2C+Kontrolleure&rft.date=1985&rft.genre=book&rft.isbn=3596265517&rft.place=Frankfurt+am+Main&rft.pub=Fischer&rft.series=Medienforschung&rft.volume=1" style="display:none"> </span></li>
<li><a href="Siegfried_Lokatis" title="Siegfried Lokatis">Siegfried Lokatis</a>: <cite style="font-style:italic">Die Editionspraxis des Gütersloher Verlags im Dritten Reich</cite>. Feldpost von Bertelsmann. In: <cite style="font-style:italic">Neue Zürcher Zeitung</cite>. 8. März 1999 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.hagalil.com/archiv/99/03/bertelsmann.htm">hagalil.com</a> – Feuilleton).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Die+Editionspraxis+des+G%C3%BCtersloher+Verlags+im+Dritten+Reich&rft.au=Siegfried+Lokatis&rft.btitle=Neue+Z%C3%BCrcher+Zeitung&rft.date=1999-03-08&rft.genre=book" style="display:none"> </span></li>
<li><a href="Norbert_Frei" title="Norbert Frei">Norbert Frei</a>, <a href="Saul_Friedl%C3%A4nder" title="Saul Friedländer">Saul Friedländer</a>, <a href="Trutz_Rendtorff" title="Trutz Rendtorff">Trutz Rendtorff</a>, <a href="Reinhard_Wittmann" title="Reinhard Wittmann">Reinhard Wittmann</a>: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann im Dritten Reich</cite>. Bertelsmann, München 2002, ISBN 3-570-00713-8 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bertelsmann.de/media/news-und-media/downloads/bertelsmann-im-dritten-reich-teil-i.pdf">Einleitung</a> (PDF; 50 kB) und <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bertelsmann.de/media/news-und-media/downloads/bertelsmann-im-dritten-reich-teil-ii.pdf">Schluß</a> (PDF; 58 kB) online).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Norbert+Frei%2C+Saul+Friedl%C3%A4nder%2C+Trutz+Rendtorff%2C+...&rft.btitle=Bertelsmann+im+Dritten+Reich&rft.date=2002&rft.genre=book&rft.isbn=3570007138&rft.place=M%C3%BCnchen&rft.pub=Bertelsmann" style="display:none"> </span></li>
<li><a href="Frank_B%C3%B6ckelmann" title="Frank Böckelmann">Frank Böckelmann</a>, <a href="Hersch_Fischler" title="Hersch Fischler">Hersch Fischler</a>: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann: Hinter der Fassade des Medienimperiums</cite>. Eichborn, Frankfurt am Main 2004, ISBN 3-8218-5551-7.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Frank+B%C3%B6ckelmann%2C+Hersch+Fischler&rft.btitle=Bertelsmann%3A+Hinter+der+Fassade+des+Medienimperiums&rft.date=2004&rft.genre=book&rft.isbn=3821855517&rft.place=Frankfurt+am+Main&rft.pub=Eichborn" style="display:none"> </span></li>
<li>Thomas Lehning: <cite style="font-style:italic">Das Medienhaus: Geschichte und Gegenwart des Bertelsmann-Konzerns</cite>. Fink, München/Paderborn 2004, ISBN 3-7705-4035-2.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Thomas+Lehning&rft.btitle=Das+Medienhaus%3A+Geschichte+und+Gegenwart+des+Bertelsmann-Konzerns&rft.date=2004&rft.genre=book&rft.isbn=3770540352&rft.place=M%C3%BCnchen%2FPaderborn&rft.pub=Fink" style="display:none"> </span></li>
<li><a href="Thomas_Schuler_(Journalist)" title="Thomas Schuler (Journalist)">Thomas Schuler</a>: <cite style="font-style:italic">Die Mohns: Vom Provinzbuchhändler zum Weltkonzern</cite>. Die Familie hinter Bertelsmann. Campus, Frankfurt am Main 2004, ISBN 3-593-37307-6.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Thomas+Schuler&rft.btitle=Die+Mohns%3A+Vom+Provinzbuchh%C3%A4ndler+zum+Weltkonzern&rft.date=2004&rft.genre=book&rft.isbn=3593373076&rft.place=Frankfurt+am+Main&rft.pub=Campus" style="display:none"> </span></li>
<li>Thomas Barth, Oliver Schöller: <cite style="font-style:italic">Der Lockruf der Stifter</cite>. Bertelsmann und die Privatisierung der Bildungspolitik. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Bl%C3%A4tter_f%C3%BCr_deutsche_und_internationale_Politik" title="Blätter für deutsche und internationale Politik">Blätter für deutsche und internationale Politik</a></cite>. <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>11</span>, 2005, <a href="Internationale_Standardnummer_f%C3%BCr_fortlaufende_Sammelwerke" title="Internationale Standardnummer für fortlaufende Sammelwerke">ISSN</a> <span style="white-space:nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://zdb-katalog.de/list.xhtml?t=iss%3D%220006-4416%22&key=cql">0006-4416</a></span>, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>1.339–1.348</span> (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.blaetter.de/ausgabe/2005/november/der-lockruf-der-stifter">blaetter.de</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Der+Lockruf+der+Stifter&rft.au=Thomas+Barth%2C+Oliver+Sch%C3%B6ller&rft.date=2005&rft.genre=journal&rft.issn=0006-4416&rft.issue=11&rft.jtitle=Bl%C3%A4tter+f%C3%BCr+deutsche+und+internationale+Politik&rft.pages=1.339-1.348" style="display:none"> </span></li>
<li>Thomas Barth (Hrsg.): <cite style="font-style:italic">Bertelsmann: Ein globales Medienimperium macht Politik</cite>. Expansion als Bildungsdienstleister und politische Einflussnahme – internationale Perspektive. Anders, Hamburg 2006, ISBN 3-939594-01-6.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.btitle=Bertelsmann%3A+Ein+globales+Medienimperium+macht+Politik&rft.date=2006&rft.genre=book&rft.isbn=3939594016&rft.place=Hamburg&rft.pub=Anders" style="display:none"> </span></li>
<li>Werner Biermann, <a href="Arno_Kl%C3%B6nne" title="Arno Klönne">Arno Klönne</a>: <cite style="font-style:italic">Agenda Bertelsmann: Ein Konzern stiftet Politik</cite>. PapyRossa, Köln 2007, ISBN 978-3-89438-372-5.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Werner+Biermann%2C+Arno+Kl%C3%B6nne&rft.btitle=Agenda+Bertelsmann%3A+Ein+Konzern+stiftet+Politik&rft.date=2007&rft.genre=book&rft.isbn=9783894383725&rft.place=K%C3%B6ln&rft.pub=PapyRossa" style="display:none"> </span></li>
<li>Jan Philip Holtman: <cite style="font-style:italic">Pfadabhängigkeit strategischer Entscheidungen</cite>. Eine Fallstudie am Beispiel des Bertelsmann-Buchclubs Deutschland. Kölner Wissenschaftsverlag, Köln 2008, ISBN 3-937404-57-0 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://refubium.fu-berlin.de/handle/fub188/1979">fu-berlin.de</a>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Jan+Philip+Holtman&rft.btitle=Pfadabh%C3%A4ngigkeit+strategischer+Entscheidungen&rft.date=2008&rft.genre=book&rft.isbn=3937404570&rft.place=K%C3%B6ln&rft.pub=K%C3%B6lner+Wissenschaftsverlag" style="display:none"> </span></li>
<li><cite style="font-style:italic">175 Jahre Bertelsmann: Eine Zukunftsgeschichte</cite>. C. Bertelsmann, München 2010, ISBN 978-3-570-10175-9.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.btitle=175+Jahre+Bertelsmann%3A+Eine+Zukunftsgeschichte&rft.date=2010&rft.genre=book&rft.isbn=9783570101759&rft.place=M%C3%BCnchen&rft.pub=C.+Bertelsmann" style="display:none"> </span></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<div class="sisterproject" style="margin:0.1em 0 0 0;"><div class="noresize noviewer" style="display:inline-block; line-height:10px; min-width:1.6em; text-align:center;" aria-hidden="true" role="presentation"><span class="mw-default-size" typeof="mw:File"><span title="Commons"></span></span></div><b><span class=""><a class="external text" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Bertelsmann?uselang=de"><span lang="en">Commons</span>: Bertelsmann</a></span></b> – Sammlung von Bildern</div>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bertelsmann.de/">bertelsmann.de</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=1047546000">Literatur von und über Bertelsmann</a> im Katalog der <a href="Deutsche_Nationalbibliothek" title="Deutsche Nationalbibliothek">Deutschen Nationalbibliothek</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.mediadb.eu/datenbanken/internationale-medienkonzerne/bertelsmann-se-co-kgaa.html">Informationen zu Bertelsmann</a> vom <a href="Institut_f%C3%BCr_Medien-_und_Kommunikationspolitik" title="Institut für Medien- und Kommunikationspolitik">Institut für Medien- und Kommunikationspolitik</a> (IFM)</li>
<li>Olaf Simons: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.polunbi.de/inst/bertelsmann.html">C. Bertelsmann Verlag, Gütersloh.</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<div class="mw-references-wrap mw-references-columns"><ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann erinnert sich</cite>. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Neue_Westf%C3%A4lische" title="Neue Westfälische">Neue Westfälische</a></cite>. 2. Juli 2015, <a href="Zeitschriftendatenbank" title="Zeitschriftendatenbank">ZDB</a>-ID <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://zdb-katalog.de/list.xhtml?t=2380969-3&key=zdb">2380969-3</a></span>, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>11</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+erinnert+sich&rft.date=2015-07-02&rft.genre=journal&rft.jtitle=Neue+Westf%C3%A4lische&rft.pages=11" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a href="Ileana_Grabitz" title="Ileana Grabitz">Ileana Grabitz</a>: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.welt.de/wirtschaft/article13662769/Punkrocker-Rabe-ist-Bertelsmanns-Hoffnungstraeger.html"><i>Punkrocker Rabe ist Bertelsmanns Hoffnungsträger.</i></a> In: <i>welt.de.</i> 16. Oktober 2011,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 1. Oktober 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Punkrocker+Rabe+ist+Bertelsmanns+Hoffnungstr%C3%A4ger&rft.description=Punkrocker+Rabe+ist+Bertelsmanns+Hoffnungstr%C3%A4ger&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.welt.de%2Fwirtschaft%2Farticle13662769%2FPunkrocker-Rabe-ist-Bertelsmanns-Hoffnungstraeger.html&rft.creator=%5B%5BIleana+Grabitz%5D%5D&rft.date=2011-10-16"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-impressum-3"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-impressum_3-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-impressum_3-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bertelsmann.de/meta/impressum/"><i>Impressum.</i></a> In: <i>bertelsmann.de.</i> Bertelsmann SE & Co. KGaA,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 27. Januar 2025</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Impressum&rft.description=Impressum&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.bertelsmann.de%2Fmeta%2Fimpressum%2F&rft.publisher=Bertelsmann+SE+%26+Co.+KGaA"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-zahlen_fakten-4"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-zahlen_fakten_4-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-zahlen_fakten_4-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-zahlen_fakten_4-2">c</a></sup></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bertelsmann.de/meta/zahlen-und-fakten/"><i>Zahlen & Fakten.</i></a> Das Unternehmen Bertelsmann. In: <i>bertelsmann.de.</i> Bertelsmann SE & Co. KGaA,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 27. Januar 2025</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Zahlen+%26%2338%3B+Fakten&rft.description=Zahlen+%26%2338%3B+Fakten&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.bertelsmann.de%2Fmeta%2Fzahlen-und-fakten%2F&rft.publisher=Bertelsmann+SE+%26+Co.+KGaA"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Christian Müssgens: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/christoph-mohn-ein-familienwaechter-fuer-bertelsmann-11873336.html"><i>Ein Familienwächter für Bertelsmann.</i></a> In: <i>faz.net.</i> 30. August 2012,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 1. Oktober 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Ein+Familienw%C3%A4chter+f%C3%BCr+Bertelsmann&rft.description=Ein+Familienw%C3%A4chter+f%C3%BCr+Bertelsmann&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.faz.net%2Faktuell%2Fwirtschaft%2Fchristoph-mohn-ein-familienwaechter-fuer-bertelsmann-11873336.html&rft.creator=Christian+M%C3%BCssgens&rft.date=2012-08-30"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-Geschäftsbericht-6"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-Geschäftsbericht_6-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-Geschäftsbericht_6-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">
<span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bertelsmann.de/media/investor-relations/geschaeftsberichte/geschaeftsbericht-2024.pdf"><i>Geschäftsbericht 2024.</i></a> (PDF; 2,6 MB) Bertelsmann, <span style="white-space:nowrap;">S. 6 ff, 112</span>,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 2. April 2025</span> (allgemein siehe „Kennzahlen“, Mitarbeiterzahl).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Gesch%C3%A4ftsbericht+2024&rft.description=Gesch%C3%A4ftsbericht+2024&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.bertelsmann.de%2Fmedia%2Finvestor-relations%2Fgeschaeftsberichte%2Fgeschaeftsbericht-2024.pdf&rft.publisher=Bertelsmann"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Vom Buchbinder zum Medienimperium</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Nürnberger Zeitung</cite>. 1. Juli 2010, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>21</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Vom+Buchbinder+zum+Medienimperium&rft.btitle=N%C3%BCrnberger+Zeitung&rft.date=2010-07-01&rft.genre=book&rft.pages=21" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-175_Jahre-8"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-175_Jahre_8-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-175_Jahre_8-1">b</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-175_Jahre_8-2">c</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-175_Jahre_8-3">d</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-175_Jahre_8-4">e</a></sup></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann wird heute 175 Jahre alt</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Westfalen-Blatt</cite>. 1. Juli 2010.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+wird+heute+175+Jahre+alt&rft.btitle=Westfalen-Blatt&rft.date=2010-07-01&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-9"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-9">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www1.wdr.de/stichtag/stichtag4594.html"><i>Stichtag: 01. Juli 2010 – Vor 175 Jahren: Gründung des Verlagshauses Bertelsmann.</i></a> In: <i>wdr.de.</i> 1. Juli 2010,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10. Januar 2024</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Stichtag%3A+01.+Juli+2010+%E2%80%93+Vor+175+Jahren%3A+Gr%C3%BCndung+des+Verlagshauses+Bertelsmann&rft.description=Stichtag%3A+01.+Juli+2010+%E2%80%93+Vor+175+Jahren%3A+Gr%C3%BCndung+des+Verlagshauses+Bertelsmann&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww1.wdr.de%2Fstichtag%2Fstichtag4594.html&rft.date=2010-07-01"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a></span> <span class="reference-text">Norbert Frei, Saul Friedländer, Trutz Rendtorff, Reinhard Wittmann: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann im Dritten Reich</cite>. Bertelsmann, München 2002, ISBN 3-570-00711-1, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>347</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Norbert+Frei%2C+Saul+Friedl%C3%A4nder%2C+Trutz+Rendtorff%2C+...&rft.btitle=Bertelsmann+im+Dritten+Reich&rft.date=2002&rft.genre=book&rft.isbn=3570007111&rft.pages=347&rft.place=M%C3%BCnchen&rft.pub=Bertelsmann" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a></span> <span class="reference-text">Volker Ullrich: <cite style="font-style:italic">Ein Musterbetrieb</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Die Zeit</cite>. 10. Oktober 2002 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.zeit.de/2002/42/200242_bertelsmannstudi.xml">zeit.de</a> [abgerufen am 23. Januar 2024]).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Ein+Musterbetrieb&rft.au=Volker+Ullrich&rft.btitle=Die+Zeit&rft.date=2002-10-10&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-12"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-12">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">„Bertelsmann größter NS-Lieferant“</cite>. Experten: 20 Millionen Hefte mit Propaganda-Lesestoff. In: <cite style="font-style:italic">Saarbrücker Zeitung</cite>. 18. Januar 2000.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=%E2%80%9EBertelsmann+gr%C3%B6%C3%9Fter+NS-Lieferant%E2%80%9C&rft.btitle=Saarbr%C3%BCcker+Zeitung&rft.date=2000-01-18&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-13">↑</a></span> <span class="reference-text">Norbert Frei, Saul Friedländer, Trutz Rendtorff, Reinhard Wittmann: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann im Dritten Reich</cite>. Bertelsmann, München 2002, ISBN 3-570-00711-1, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>423</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Norbert+Frei%2C+Saul+Friedl%C3%A4nder%2C+Trutz+Rendtorff%2C+...&rft.btitle=Bertelsmann+im+Dritten+Reich&rft.date=2002&rft.genre=book&rft.isbn=3570007111&rft.pages=423&rft.place=M%C3%BCnchen&rft.pub=Bertelsmann" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-14"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-14">↑</a></span> <span class="reference-text">Thomas Lehning: <cite style="font-style:italic">Das Medienhaus: Geschichte und Gegenwart des Bertelsmann-Konzerns</cite>. Fink, Paderborn/München 2004, ISBN 3-7705-4035-2, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>30</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Thomas+Lehning&rft.btitle=Das+Medienhaus%3A+Geschichte+und+Gegenwart+des+Bertelsmann-Konzerns&rft.date=2004&rft.genre=book&rft.isbn=3770540352&rft.pages=30&rft.place=Paderborn%2FM%C3%BCnchen&rft.pub=Fink" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-15"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-15">↑</a></span> <span class="reference-text">Norbert Frei, Saul Friedländer, Trutz Rendtorff, Reinhard Wittmann: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann im Dritten Reich</cite>. Bertelsmann, München 2002, ISBN 3-570-00711-1, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>157</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Norbert+Frei%2C+Saul+Friedl%C3%A4nder%2C+Trutz+Rendtorff%2C+...&rft.btitle=Bertelsmann+im+Dritten+Reich&rft.date=2002&rft.genre=book&rft.isbn=3570007111&rft.pages=157&rft.place=M%C3%BCnchen&rft.pub=Bertelsmann" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-16"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-16">↑</a></span> <span class="reference-text">Siegfried Lokatis: <cite style="font-style:italic">Feldpost von Bertelsmann: Die Editionspraxis des Gütersloher Verlags im Dritten Reich</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Neue Zürcher Zeitung</cite>. 8. März 1999, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>27</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Feldpost+von+Bertelsmann%3A+Die+Editionspraxis+des+G%C3%BCtersloher+Verlags+im+Dritten+Reich&rft.au=Siegfried+Lokatis&rft.btitle=Neue+Z%C3%BCrcher+Zeitung&rft.date=1999-03-08&rft.genre=book&rft.pages=27" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-17"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-17">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann im NS-Staat</cite>. Kommission legt Abschlussbericht vor. In: <cite style="font-style:italic">Neue Zürcher Zeitung</cite>. 9. Oktober 2002, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>54</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+im+NS-Staat&rft.btitle=Neue+Z%C3%BCrcher+Zeitung&rft.date=2002-10-09&rft.genre=book&rft.pages=54" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-18"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-18">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Literaturnobelpreis am Donnerstag</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Der Standard</cite>. 9. Oktober 2002, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>26</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Literaturnobelpreis+am+Donnerstag&rft.btitle=Der+Standard&rft.date=2002-10-09&rft.genre=book&rft.pages=26" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-19"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-19">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://history.bertelsmann.com/de/milestones/view/136"><i>Feldpostausgaben: Bertelsmann wird zum größten Buchlieferanten für die Wehrmacht.</i></a> In: <i>Bertelsmann Chronik 1939.</i><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 25. Januar 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Feldpostausgaben%3A+Bertelsmann+wird+zum+gr%C3%B6%C3%9Ften+Buchlieferanten+f%C3%BCr+die+Wehrmacht&rft.description=Feldpostausgaben%3A+Bertelsmann+wird+zum+gr%C3%B6%C3%9Ften+Buchlieferanten+f%C3%BCr+die+Wehrmacht&rft.identifier=https%3A%2F%2Fhistory.bertelsmann.com%2Fde%2Fmilestones%2Fview%2F136"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-20"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-20">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://history.bertelsmann.com/de/milestones/view/136"><i>Bertelsmann Chronik – Meilensteine.</i></a> In: <i>history.bertelsmann.com.</i> Bertelsmann SE & Co. KGaA,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 25. Januar 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+Chronik+%E2%80%93+Meilensteine&rft.description=Bertelsmann+Chronik+%E2%80%93+Meilensteine&rft.identifier=https%3A%2F%2Fhistory.bertelsmann.com%2Fde%2Fmilestones%2Fview%2F136&rft.publisher=Bertelsmann+SE+%26+Co.+KGaA"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-21"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-21">↑</a></span> <span class="reference-text">Norbert Frei, Saul Friedländer, Trutz Rendtorff, Reinhard Wittmann: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann im Dritten Reich</cite>. Bertelsmann, München 2002, ISBN 3-570-00711-1, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>503</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Norbert+Frei%2C+Saul+Friedl%C3%A4nder%2C+Trutz+Rendtorff%2C+...&rft.btitle=Bertelsmann+im+Dritten+Reich&rft.date=2002&rft.genre=book&rft.isbn=3570007111&rft.pages=503&rft.place=M%C3%BCnchen&rft.pub=Bertelsmann" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-22"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-22">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bücher im Dienst der Kriegspropaganda</cite>. Eine Historiker-Kommission bescheinigt Bertelsmann enge Verstrickungen mit den Nationalsozialisten. In: <cite style="font-style:italic">Berliner Zeitung</cite>. 8. Oktober 2002, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>14</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=B%C3%BCcher+im+Dienst+der+Kriegspropaganda&rft.btitle=Berliner+Zeitung&rft.date=2002-10-08&rft.genre=book&rft.pages=14" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-23"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-23">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann-Chef zeigt Reue</cite>. Medienkonzern in der Nazi-Zeit größter Buchproduzent der Wehrmacht. In: <cite style="font-style:italic">Handelsblatt</cite>. 8. Oktober 2002, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>18</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann-Chef+zeigt+Reue&rft.btitle=Handelsblatt&rft.date=2002-10-08&rft.genre=book&rft.pages=18" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-24"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-24">↑</a></span> <span class="reference-text">Thomas Schuler: <cite style="font-style:italic">Die Gabe des Vergessens</cite>. Der Bertelsmann-Chef legt sein viertes und persönlichstes Buch vor. In: <cite style="font-style:italic">Neue Zürcher Zeitung</cite>. 31. Oktober 2008, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>63</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Die+Gabe+des+Vergessens&rft.au=Thomas+Schuler&rft.btitle=Neue+Z%C3%BCrcher+Zeitung&rft.date=2008-10-31&rft.genre=book&rft.pages=63" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-berliner-zeitung.de-25"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-berliner-zeitung.de_25-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Thomas Schuler: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.berliner-zeitung.de/bericht-der-historiker-kommission-ueber-bertelsmann-im-dritten-reich--in-dieser-dimension-ueberraschend--16358778"><i>Bericht der Historiker-Kommission über Bertelsmann im Dritten Reich: „In dieser Dimension überraschend“.</i></a> 18. Januar 2000,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 16. November 2019</span> (deutsch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bericht+der+Historiker-Kommission+%C3%BCber+Bertelsmann+im+Dritten+Reich%3A+%E2%80%9EIn+dieser+Dimension+%C3%BCberraschend%E2%80%9C&rft.description=Bericht+der+Historiker-Kommission+%C3%BCber+Bertelsmann+im+Dritten+Reich%3A+%E2%80%9EIn+dieser+Dimension+%C3%BCberraschend%E2%80%9C&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.berliner-zeitung.de%2Fbericht-der-historiker-kommission-ueber-bertelsmann-im-dritten-reich--in-dieser-dimension-ueberraschend--16358778&rft.creator=Thomas+Schuler&rft.date=2000-01-18&rft.language=de-DE"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-:0-26"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-:0_26-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-:0_26-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text">Andreas Puff-Trojan: <cite style="font-style:italic">Papier ist geduldig</cite>. In: <cite style="font-style:italic">profil</cite>. 14. Oktober 2002, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>164</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Papier+ist+geduldig&rft.au=Andreas+Puff-Trojan&rft.btitle=profil&rft.date=2002-10-14&rft.genre=book&rft.pages=164" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-27"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-27">↑</a></span> <span class="reference-text">René Höltschi: <cite style="font-style:italic">Generationenwechsel bei Bertelsmann</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Neue Zürcher Zeitung</cite>. 21. Juni 2021, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>23</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Generationenwechsel+bei+Bertelsmann&rft.au=Ren%C3%A9+H%C3%B6ltschi&rft.btitle=Neue+Z%C3%BCrcher+Zeitung&rft.date=2021-06-21&rft.genre=book&rft.pages=23" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-28"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-28">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann leistete Nazis keinen Widerstand</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Frankfurter Neue Presse</cite>. 8. Oktober 2002, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>7</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+leistete+Nazis+keinen+Widerstand&rft.btitle=Frankfurter+Neue+Presse&rft.date=2002-10-08&rft.genre=book&rft.pages=7" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-29"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-29">↑</a></span> <span class="reference-text">Hans-Peter Siebenhaar: <cite style="font-style:italic">Medienmonarchie Gütersloh</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Handelsblatt</cite>. 28. Januar 2011, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>54</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Medienmonarchie+G%C3%BCtersloh&rft.au=Hans-Peter+Siebenhaar&rft.btitle=Handelsblatt&rft.date=2011-01-28&rft.genre=book&rft.pages=54" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-30"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-30">↑</a></span> <span class="reference-text">Jan Philip Holtman: <cite style="font-style:italic">Pfadabhängigkeit strategischer Entscheidungen: Eine Fallstudie am Beispiel des Bertelsmann-Buchclubs Deutschland</cite>. Kölner Wissenschaftsverlag, Köln 2008, ISBN 3-937404-57-0 (<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.diss.fu-berlin.de/diss/receive/FUDISS_thesis_000000008114">fu-berlin.de</a> [abgerufen am 1. Oktober 2015]).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Jan+Philip+Holtman&rft.btitle=Pfadabh%C3%A4ngigkeit+strategischer+Entscheidungen%3A+Eine+Fallstudie+am+Beispiel+des+Bertelsmann-Buchclubs+Deutschland&rft.date=2008&rft.genre=book&rft.isbn=3937404570&rft.place=K%C3%B6ln&rft.pub=K%C3%B6lner+Wissenschaftsverlag" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-31"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-31">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.spiegel.de/wirtschaft/unternehmen/chronik-das-rasante-wachstum-des-bertelsmann-verlags-a-653130.html"><i>Chronik: Das rasante Wachstum des Bertelsmann-Verlags.</i></a> In: <i>spiegel.de.</i> 4. Oktober 2009,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 20. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Chronik%3A+Das+rasante+Wachstum+des+Bertelsmann-Verlags&rft.description=Chronik%3A+Das+rasante+Wachstum+des+Bertelsmann-Verlags&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.spiegel.de%2Fwirtschaft%2Funternehmen%2Fchronik-das-rasante-wachstum-des-bertelsmann-verlags-a-653130.html&rft.date=2009-10-04"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-32"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-32">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Klappe zu</cite>. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Der_Spiegel" title="Der Spiegel">Der Spiegel</a></cite>. <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>3</span>, 1964 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-46162677.html">online</a> – <span style="white-space:nowrap;">15. Januar 1964</span>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Klappe+zu&rft.date=1964&rft.genre=journal&rft.issue=3&rft.jtitle=Der+Spiegel" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-33"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-33">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Freundlicher Moloch</cite>. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Der_Spiegel" title="Der Spiegel">Der Spiegel</a></cite>. <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>11</span>, 1970 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-45439917.html">online</a> – <span style="white-space:nowrap;">9. März 1970</span>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Freundlicher+Moloch&rft.date=1970&rft.genre=journal&rft.issue=11&rft.jtitle=Der+Spiegel" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-34"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-34">↑</a></span> <span class="reference-text">Christine Hierl: <cite style="font-style:italic">Medienkonzentration und die Internationalisierung deutscher Medienkonzerne am Beispiel der Bertelsmann AG</cite>. Grin, München 2007, ISBN 978-3-638-60658-5.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Christine+Hierl&rft.btitle=Medienkonzentration+und+die+Internationalisierung+deutscher+Medienkonzerne+am+Beispiel+der+Bertelsmann+AG&rft.date=2007&rft.genre=book&rft.isbn=9783638606585&rft.place=M%C3%BCnchen&rft.pub=Grin" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-35"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-35">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Heinz-Günter Kemmer: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.zeit.de/1981/08/rueckzug-an-die-spitze"><i>Rückzug an die Spitze.</i></a> In: <i>zeit.de.</i> 13. Februar 1981,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 20. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=R%C3%BCckzug+an+die+Spitze&rft.description=R%C3%BCckzug+an+die+Spitze&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2F1981%2F08%2Frueckzug-an-die-spitze&rft.creator=Heinz-G%C3%BCnter+Kemmer&rft.date=1981-02-13"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-36"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-36">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.manager-magazin.de/unternehmen/karriere/a-191990.html"><i>Top-Manager Manfred Fischer ist tot.</i></a> In: <i>manager-magazin.de.</i> 15. April 2002,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29. März 2016</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Top-Manager+Manfred+Fischer+ist+tot&rft.description=Top-Manager+Manfred+Fischer+ist+tot&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.manager-magazin.de%2Funternehmen%2Fkarriere%2Fa-191990.html&rft.date=2002-04-15"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-37"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-37">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Im Zweifel selbst</cite>. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Der_Spiegel" title="Der Spiegel">Der Spiegel</a></cite>. <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>48</span>, 1982 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-14355929.html">online</a> – <span style="white-space:nowrap;">29. November 1982</span>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Im+Zweifel+selbst&rft.date=1982&rft.genre=journal&rft.issue=48&rft.jtitle=Der+Spiegel" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-38"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-38">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Gunhild Freese, Richard Gaul: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.zeit.de/1983/28/kopflos-in-die-krise"><i>Kopflos in die Krise.</i></a> In: <i>zeit.de.</i> 8. Juli 1983,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 20. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Kopflos+in+die+Krise&rft.description=Kopflos+in+die+Krise&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2F1983%2F28%2Fkopflos-in-die-krise&rft.creator=Gunhild+Freese%2C+Richard+Gaul&rft.date=1983-07-08"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-39"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-39">↑</a></span> <span class="reference-text">Jean-Marc Göttert: <cite style="font-style:italic">Die Bertelsmann Methode: Die 10 Erfolgsgeheimnisse des vielseitigsten Medienunternehmens der Welt</cite>. Redline, München 2013, ISBN 978-3-86414-393-9.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Jean-Marc+G%C3%B6ttert&rft.btitle=Die+Bertelsmann+Methode%3A+Die+10+Erfolgsgeheimnisse+des+vielseitigsten+Medienunternehmens+der+Welt&rft.date=2013&rft.genre=book&rft.isbn=9783864143939&rft.place=M%C3%BCnchen&rft.pub=Redline" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-40"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-40">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann wird heute 175 Jahre alt</cite>. 1980–1990. In: <cite style="font-style:italic">Westfalen-Blatt</cite>. 1. Juli 2010.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+wird+heute+175+Jahre+alt&rft.btitle=Westfalen-Blatt&rft.date=2010-07-01&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-41"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-41">↑</a></span> <span class="reference-text">Ingrid Scheithauer: <cite style="font-style:italic">Die gesamte Wertschöpfungskette besetzen: Thomas Middelhoff sieht Bertelsmann im Multimedia-Geschäft gut gerüstet</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Frankfurter Rundschau</cite>. 27. September 1996, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>11</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Die+gesamte+Wertsch%C3%B6pfungskette+besetzen%3A+Thomas+Middelhoff+sieht+Bertelsmann+im+Multimedia-Gesch%C3%A4ft+gut+ger%C3%BCstet&rft.au=Ingrid+Scheithauer&rft.btitle=Frankfurter+Rundschau&rft.date=1996-09-27&rft.genre=book&rft.pages=11" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-42"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-42">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Andreas Donath: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.golem.de/0001/5758.html"><i>Bertelsmann: Kein Groll wegen Time Warner + AOL.</i></a> In: <i>golem.de.</i> 10. Januar 2000,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 20. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann%3A+Kein+Groll+wegen+Time+Warner+%2B+AOL&rft.description=Bertelsmann%3A+Kein+Groll+wegen+Time+Warner+%2B+AOL&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.golem.de%2F0001%2F5758.html&rft.creator=Andreas+Donath&rft.date=2000-01-10"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-43"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-43">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Teuflisch intelligent</cite>. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Der_Spiegel" title="Der Spiegel">Der Spiegel</a></cite>. <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>15</span>, 1996 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-8905730.html">online</a> – <span style="white-space:nowrap;">8. April 1996</span>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Teuflisch+intelligent&rft.date=1996&rft.genre=journal&rft.issue=15&rft.jtitle=Der+Spiegel" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-44"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-44">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Neue Chefs</cite>. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Der_Spiegel" title="Der Spiegel">Der Spiegel</a></cite>. <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>26</span>, 1997 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-8732190.html">online</a> – <span style="white-space:nowrap;">23. Juni 1997</span>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Neue+Chefs&rft.date=1997&rft.genre=journal&rft.issue=26&rft.jtitle=Der+Spiegel" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-45"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-45">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Personalien: Wachwechsel bei Bertelsmann</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Börsen-Zeitung</cite>. 5. Juli 1997, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>15</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Personalien%3A+Wachwechsel+bei+Bertelsmann&rft.btitle=B%C3%B6rsen-Zeitung&rft.date=1997-07-05&rft.genre=book&rft.pages=15" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-46"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-46">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Florian Rötzer: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.heise.de/newsticker/meldung/Bertelsmann-kauft-Random-House-11427.html"><i>Bertelsmann kauft Random House.</i></a> In: <i>Heise Online.</i> 23. März 1998,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 22. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+kauft+Random+House&rft.description=Bertelsmann+kauft+Random+House&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.heise.de%2Fnewsticker%2Fmeldung%2FBertelsmann-kauft-Random-House-11427.html&rft.creator=Florian+R%C3%B6tzer&rft.date=1998-03-23"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-47"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-47">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.heise.de/newsticker/meldung/Bertelsmann-steigt-bei-AOL-Europe-aus-21847.html"><i>Bertelsmann steigt bei AOL Europe aus.</i></a> In: <i>Heise Online.</i> 17. März 2000,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 20. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+steigt+bei+AOL+Europe+aus&rft.description=Bertelsmann+steigt+bei+AOL+Europe+aus&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.heise.de%2Fnewsticker%2Fmeldung%2FBertelsmann-steigt-bei-AOL-Europe-aus-21847.html&rft.date=2000-03-17"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-48"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-48">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann wird führender TV-Sender</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Süddeutsche Zeitung</cite>. 8. April 2000, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>25</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+wird+f%C3%BChrender+TV-Sender&rft.btitle=S%C3%BCddeutsche+Zeitung&rft.date=2000-04-08&rft.genre=book&rft.pages=25" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-49"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-49">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.buchmarkt.de/archiv/gbl-durch-aktientausch-neuer-bertelsmann-gesellschafter/"><i>GBL durch Aktientausch neuer Bertelsmann Gesellschafter.</i></a> In: <i>buchmarkt.de.</i> 5. Februar 2001,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 16. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=GBL+durch+Aktientausch+neuer+Bertelsmann+Gesellschafter&rft.description=GBL+durch+Aktientausch+neuer+Bertelsmann+Gesellschafter&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.buchmarkt.de%2Farchiv%2Fgbl-durch-aktientausch-neuer-bertelsmann-gesellschafter%2F&rft.date=2001-02-05"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-50"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-50">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.spiegel.de/wirtschaft/thomas-middelhoff-bertelsmann-muss-an-die-boerse-a-207831.html"><i>Thomas Middelhoff: „Bertelsmann muss an die Börse.“</i></a> In: <i>Spiegel.</i> 2. August 2002,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Thomas+Middelhoff%3A+%E2%80%9EBertelsmann+muss+an+die+B%C3%B6rse.%E2%80%9C&rft.description=Thomas+Middelhoff%3A+%E2%80%9EBertelsmann+muss+an+die+B%C3%B6rse.%E2%80%9C&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.spiegel.de%2Fwirtschaft%2Fthomas-middelhoff-bertelsmann-muss-an-die-boerse-a-207831.html&rft.date=2002-08-02"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-51"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-51">↑</a></span> <span class="reference-text">Thomas Schulz, Thomas Tuma: <cite style="font-style:italic">Westfälischer Unfrieden</cite>. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Der_Spiegel" title="Der Spiegel">Der Spiegel</a></cite>. <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>48</span>, 2003 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-29274109.html">online</a> – <span style="white-space:nowrap;">24. November 2003</span>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Westf%C3%A4lischer+Unfrieden&rft.au=Thomas+Schulz%2C+Thomas+Tuma&rft.date=2003&rft.genre=journal&rft.issue=48&rft.jtitle=Der+Spiegel" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-52"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-52">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann-Chef muss gehen</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Handelsblatt</cite>. 29. Juli 2002, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>1</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann-Chef+muss+gehen&rft.btitle=Handelsblatt&rft.date=2002-07-29&rft.genre=book&rft.pages=1" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-53"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-53">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.manager-magazin.de/unternehmen/it/a-207336.html"><i>Thielen zieht die Bremse.</i></a> In: <i>manager-magazin.de.</i> 30. Juli 2002,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Thielen+zieht+die+Bremse&rft.description=Thielen+zieht+die+Bremse&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.manager-magazin.de%2Funternehmen%2Fit%2Fa-207336.html&rft.date=2002-07-30"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-54"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-54">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Alexandra Knape: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.manager-magazin.de/unternehmen/it/a-202693.html"><i>Berliner Verlag wird verkauft.</i></a> In: <i>Manager Magazin.</i> 26. Juni 2002,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 23. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Berliner+Verlag+wird+verkauft&rft.description=Berliner+Verlag+wird+verkauft&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.manager-magazin.de%2Funternehmen%2Fit%2Fa-202693.html&rft.creator=Alexandra+Knape&rft.date=2002-06-26"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-55"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-55">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.horizont.net/medien/nachrichten/-Bertelsmann-verkauft-Bertelsmann-Springer-an-Cinven-und-Candover-44221"><i>Bertelsmann verkauft Bertelsmann-Springer an Cinven und Candover.</i></a> 13. Mai 2003,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 19. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+verkauft+Bertelsmann-Springer+an+Cinven+und+Candover&rft.description=Bertelsmann+verkauft+Bertelsmann-Springer+an+Cinven+und+Candover&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.horizont.net%2Fmedien%2Fnachrichten%2F-Bertelsmann-verkauft-Bertelsmann-Springer-an-Cinven-und-Candover-44221&rft.date=2003-05-13"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-56"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-56">↑</a></span> <span class="reference-text">Arndt Ohler, Birgit Jennen: <cite style="font-style:italic">Krise zwingt BMG in Ehe mit Sony</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Financial Times Deutschland</cite>. 7. November 2003, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>1</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Krise+zwingt+BMG+in+Ehe+mit+Sony&rft.au=Arndt+Ohler%2C+Birgit+Jennen&rft.btitle=Financial+Times+Deutschland&rft.date=2003-11-07&rft.genre=book&rft.pages=1" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-57"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-57">↑</a></span> <span class="reference-text">Ralf Niemczyk: <cite style="font-style:italic">Sony BMG: Schrumpfkur in den Aufschwung</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Tagesanzeiger</cite>. 30. November 2004, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>53</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Sony+BMG%3A+Schrumpfkur+in+den+Aufschwung&rft.au=Ralf+Niemczyk&rft.btitle=Tagesanzeiger&rft.date=2004-11-30&rft.genre=book&rft.pages=53" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-58"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-58">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.tagesspiegel.de/medien/aktien-rueckkauf-bertelsmann-verhindert-eigenen-boersengang/714944.html"><i>Aktienrückkauf: Bertelsmann verhindert eigenen Börsengang.</i></a> In: <i>Tagesspiegel.</i> 25. Mai 2006,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Aktienr%C3%BCckkauf%3A+Bertelsmann+verhindert+eigenen+B%C3%B6rsengang&rft.description=Aktienr%C3%BCckkauf%3A+Bertelsmann+verhindert+eigenen+B%C3%B6rsengang&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.tagesspiegel.de%2Fmedien%2Faktien-rueckkauf-bertelsmann-verhindert-eigenen-boersengang%2F714944.html&rft.date=2006-05-25"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-59"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-59">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Thomas Lückerath: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.dwdl.de/nachrichten/10143/bertelsmann_rekordzahlen_dank_sondereffekten/"><i>Bertelsmann: Rekordzahlen dank Sondereffekten.</i></a> In: <i><a href="DWDL.de" title="DWDL.de">DWDL.de</a>.</i> 21. März 2007,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 7. Mai 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann%3A+Rekordzahlen+dank+Sondereffekten&rft.description=Bertelsmann%3A+Rekordzahlen+dank+Sondereffekten&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.dwdl.de%2Fnachrichten%2F10143%2Fbertelsmann_rekordzahlen_dank_sondereffekten%2F&rft.creator=Thomas+L%C3%BCckerath&rft.date=2007-03-21"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-60"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-60">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.spiegel.de/wirtschaft/neuer-bertelsmannchef-ostrowski-mehr-innovation-mehr-wachstum-keine-internetprojekte-a-523254.html"><i>Neuer Bertelsmannchef Ostrowski: Mehr Innovation, mehr Wachstum, keine Internetprojekte.</i></a> In: <i>Spiegel.</i> 13. Dezember 2007,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Neuer+Bertelsmannchef+Ostrowski%3A+Mehr+Innovation%2C+mehr+Wachstum%2C+keine+Internetprojekte&rft.description=Neuer+Bertelsmannchef+Ostrowski%3A+Mehr+Innovation%2C+mehr+Wachstum%2C+keine+Internetprojekte&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.spiegel.de%2Fwirtschaft%2Fneuer-bertelsmannchef-ostrowski-mehr-innovation-mehr-wachstum-keine-internetprojekte-a-523254.html&rft.date=2007-12-13"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-61"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-61">↑</a></span> <span class="reference-text">Hans-Peter Siebenhaar: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann macht Musik aus</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Handelsblatt</cite>. 6. August 2008, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>14</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+macht+Musik+aus&rft.au=Hans-Peter+Siebenhaar&rft.btitle=Handelsblatt&rft.date=2008-08-06&rft.genre=book&rft.pages=14" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-62"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-62">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Rudolf Walther: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://taz.de/Brockhaus-Lexikon-von-Bertelsmann-gekauft/!5170568/"><i>Keine zweite Wikipedia.</i></a> In: <i>taz.de.</i> 27. Dezember 2008,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Keine+zweite+Wikipedia&rft.description=Keine+zweite+Wikipedia&rft.identifier=https%3A%2F%2Ftaz.de%2FBrockhaus-Lexikon-von-Bertelsmann-gekauft%2F%215170568%2F&rft.creator=Rudolf+Walther&rft.date=2008-12-27"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-63"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-63">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.sueddeutsche.de/medien/wechsel-bei-bertelsmann-ostrowski-raeumt-seinen-posten-1.1158520"><i>Wechsel bei Bertelsmann: Ostrowski räumt seinen Posten.</i></a> In: <i>Süddeutsche Zeitung.</i> 10. Oktober 2011,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Wechsel+bei+Bertelsmann%3A+Ostrowski+r%C3%A4umt+seinen+Posten&rft.description=Wechsel+bei+Bertelsmann%3A+Ostrowski+r%C3%A4umt+seinen+Posten&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.sueddeutsche.de%2Fmedien%2Fwechsel-bei-bertelsmann-ostrowski-raeumt-seinen-posten-1.1158520&rft.date=2011-10-10"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-64"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-64">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Juliane Paperlein: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.horizont.net/medien/nachrichten/-ueberraschender-Wechsel-Finanzchef-Rabe-beerbt-Ostrowski-bei-Bertelsmann--103180"><i>Überraschender Wechsel: Finanzchef Rabe beerbt Ostrowski bei Bertelsmann.</i></a> In: <i>horizont.net.</i> 10. Oktober 2011,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=%C3%9Cberraschender+Wechsel%3A+Finanzchef+Rabe+beerbt+Ostrowski+bei+Bertelsmann&rft.description=%C3%9Cberraschender+Wechsel%3A+Finanzchef+Rabe+beerbt+Ostrowski+bei+Bertelsmann&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.horizont.net%2Fmedien%2Fnachrichten%2F-ueberraschender-Wechsel-Finanzchef-Rabe-beerbt-Ostrowski-bei-Bertelsmann--103180&rft.creator=Juliane+Paperlein&rft.date=2011-10-10"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-65"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-65">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann muss sich bei RTL bescheiden</cite>. Medienkonzern winken 1,4 Mrd. Euro Erlös. In: <cite style="font-style:italic">Börsen-Zeitung</cite>. 30. April 2013, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>9</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+muss+sich+bei+RTL+bescheiden&rft.btitle=B%C3%B6rsen-Zeitung&rft.date=2013-04-30&rft.genre=book&rft.pages=9" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-66"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-66">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.handelsblatt.com/finanzen/maerkte/aktien/verkauf-von-rtl-aktien-bertelsmann-nimmt-1-4-milliarden-euro-ein/8140096.html"><i>Bertelsmann nimmt 1,4 Milliarden Euro ein.</i></a> In: <i>handelsblatt.com.</i> 29. April 2013,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 29. März 2016</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+nimmt+1%2C4+Milliarden+Euro+ein&rft.description=Bertelsmann+nimmt+1%2C4+Milliarden+Euro+ein&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.handelsblatt.com%2Ffinanzen%2Fmaerkte%2Faktien%2Fverkauf-von-rtl-aktien-bertelsmann-nimmt-1-4-milliarden-euro-ein%2F8140096.html&rft.date=2013-04-29"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-67"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-67">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.boersenblatt.net/artikel-penguin_random_house__.628302.html"><i>Die Fusion ist besiegelt.</i></a> In: <i>boersenblatt.net.</i> 1. Juli 2013,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Die+Fusion+ist+besiegelt&rft.description=Die+Fusion+ist+besiegelt&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.boersenblatt.net%2Fartikel-penguin_random_house__.628302.html&rft.date=2013-07-01"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-68"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-68">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.manager-magazin.de/unternehmen/artikel/a-995499.html"><i>Bertelsmann schluckt Gruner + Jahr ganz.</i></a> In: <i>manager-magazin.de.</i> 6. Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 1. Oktober 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+schluckt+Gruner+%2B+Jahr+ganz&rft.description=Bertelsmann+schluckt+Gruner+%2B+Jahr+ganz&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.manager-magazin.de%2Funternehmen%2Fartikel%2Fa-995499.html&rft.date=2014-10-06"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-69"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-69">↑</a></span> <span class="reference-text">Günther Bähr: <cite style="font-style:italic">Das allerletzte Kapitel</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Focus</cite>. 14. August 2015, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>96–97</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Das+allerletzte+Kapitel&rft.au=G%C3%BCnther+B%C3%A4hr&rft.btitle=Focus&rft.date=2015-08-14&rft.genre=book&rft.pages=96-97" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-70"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-70">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann bündelt Druckgeschäft</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Südwest Presse</cite>. 6. November 2015, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>10</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+b%C3%BCndelt+Druckgesch%C3%A4ft&rft.btitle=S%C3%BCdwest+Presse&rft.date=2015-11-06&rft.genre=book&rft.pages=10" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-71"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-71">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.boersenblatt.net/artikel-neue_unternehmenseinheit_gegruendet.1024973.html"><i>Bertelsmann Education Group bündelt Bildungsgeschäfte.</i></a> In: <i>boersenblatt.net.</i> 10. September 2015,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 5. Januar 2016</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+Education+Group+b%C3%BCndelt+Bildungsgesch%C3%A4fte&rft.description=Bertelsmann+Education+Group+b%C3%BCndelt+Bildungsgesch%C3%A4fte&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.boersenblatt.net%2Fartikel-neue_unternehmenseinheit_gegruendet.1024973.html&rft.date=2015-09-10"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-72"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-72">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">David Hein: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.horizont.net/medien/nachrichten/uebernahme-Bertelsmann-kauft-US-Online-Bildungsanbieter-Relias-Learning-131021"><i>Bertelsmann kauft US-Online-Bildungsanbieter Relias Learning.</i></a> In: <i>horizont.net.</i> 21. Oktober 2014,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. November 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+kauft+US-Online-Bildungsanbieter+Relias+Learning&rft.description=Bertelsmann+kauft+US-Online-Bildungsanbieter+Relias+Learning&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.horizont.net%2Fmedien%2Fnachrichten%2Fuebernahme-Bertelsmann-kauft-US-Online-Bildungsanbieter-Relias-Learning-131021&rft.creator=David+Hein&rft.date=2014-10-21"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-73"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-73">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.buchreport.de/news/bertelsmann-uebernimmt-oncourse-learning/"><i>Bertelsmann übernimmt OnCourse Learning.</i></a> In: <i>buchreport.de.</i> 17. September 2018,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 25. April 2019</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+%C3%BCbernimmt+OnCourse+Learning&rft.description=Bertelsmann+%C3%BCbernimmt+OnCourse+Learning&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.buchreport.de%2Fnews%2Fbertelsmann-uebernimmt-oncourse-learning%2F&rft.date=2018-09-17"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-74"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-74">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.reuters.com/article/deutschland-bertelsmann-idDEKCN2DK0HD"><i>Bertelsmann übernimmt 25 Prozent an brasilianischer Afya.</i></a> In: <i>reuters.com.</i> 8. Juni 2021,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. Juni 2021</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+%C3%BCbernimmt+25+Prozent+an+brasilianischer+Afya&rft.description=Bertelsmann+%C3%BCbernimmt+25+Prozent+an+brasilianischer+Afya&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.reuters.com%2Farticle%2Fdeutschland-bertelsmann-idDEKCN2DK0HD&rft.date=2021-06-08"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-75"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-75">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.tagesschau.de/wirtschaft/unternehmen/bertelsmann-uebernahme-usa-101.html"><i>Bertelsmann bläst Milliardenübernahme in den USA ab.</i></a> In: <i>tagesschau.de.</i><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 22. November 2022</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+bl%C3%A4st+Milliarden%C3%BCbernahme+in+den+USA+ab&rft.description=Bertelsmann+bl%C3%A4st+Milliarden%C3%BCbernahme+in+den+USA+ab&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.tagesschau.de%2Fwirtschaft%2Funternehmen%2Fbertelsmann-uebernahme-usa-101.html"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-76"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-76">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Hans-Peter Siebenhaar: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.handelsblatt.com/unternehmen/it-medien/medienkommissar/der-medien-kommissar-guetersloher-raenkespiele/20128056.html"><i>Gütersloher Ränkespiele.</i></a> In: <i>handelsblatt.com.</i> 31. Juli 2017,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 25. April 2019</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=G%C3%BCtersloher+R%C3%A4nkespiele&rft.description=G%C3%BCtersloher+R%C3%A4nkespiele&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.handelsblatt.com%2Funternehmen%2Fit-medien%2Fmedienkommissar%2Fder-medien-kommissar-guetersloher-raenkespiele%2F20128056.html&rft.creator=Hans-Peter+Siebenhaar&rft.date=2017-07-31"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-77"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-77">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.absatzwirtschaft.de/neuer-crm-riese-mit-enormer-schlagkraft-bertelsmann-und-saham-verschmelzen-crm-geschaefte-zu-majorel-152530/"><i>Neuer CRM-Riese mit enormer Schlagkraft: Bertelsmann und Saham verschmelzen CRM-Geschäfte zu Majorel.</i></a> In: <i>absatzwirtschaft.de.</i> 19. Februar 2019,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 26. April 2019</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Neuer+CRM-Riese+mit+enormer+Schlagkraft%3A+Bertelsmann+und+Saham+verschmelzen+CRM-Gesch%C3%A4fte+zu+Majorel&rft.description=Neuer+CRM-Riese+mit+enormer+Schlagkraft%3A+Bertelsmann+und+Saham+verschmelzen+CRM-Gesch%C3%A4fte+zu+Majorel&rft.identifier=http%3A%2F%2Fwww.absatzwirtschaft.de%2Fneuer-crm-riese-mit-enormer-schlagkraft-bertelsmann-und-saham-verschmelzen-crm-geschaefte-zu-majorel-152530%2F&rft.date=2019-02-19"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-78"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-78">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Michael Scheppe: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.handelsblatt.com/unternehmen/it-medien/medien-1-2-milliarden-erloes-bertelsmann-verkauft-callcenter-sparte-majorel-/29115954.html"><i>Medienbranche: Bertelsmann verkauft Callcenter-Tochter Majorel.</i></a> In: <i>handelsblatt.com.</i> 26. April 2023,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 7. Dezember 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Medienbranche%3A+Bertelsmann+verkauft+Callcenter-Tochter+Majorel&rft.description=Medienbranche%3A+Bertelsmann+verkauft+Callcenter-Tochter+Majorel&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.handelsblatt.com%2Funternehmen%2Fit-medien%2Fmedien-1-2-milliarden-erloes-bertelsmann-verkauft-callcenter-sparte-majorel-%2F29115954.html&rft.creator=Michael+Scheppe&rft.date=2023-04-26"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-79"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-79">↑</a></span> <span class="reference-text">Tobias Fischer: <cite style="font-style:italic">Experian steigt bei Arvato-Einheit ein</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Börsen-Zeitung</cite>. 1. Juli 2020, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>2</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Experian+steigt+bei+Arvato-Einheit+ein&rft.au=Tobias+Fischer&rft.btitle=B%C3%B6rsen-Zeitung&rft.date=2020-07-01&rft.genre=book&rft.pages=2" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-80"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-80">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann: Aus Finanzsparte wird Riverty</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Die Glocke Gütersloh</cite>. 24. Juni 2022, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>15</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann%3A+Aus+Finanzsparte+wird+Riverty&rft.btitle=Die+Glocke+G%C3%BCtersloh&rft.date=2022-06-24&rft.genre=book&rft.pages=15" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-81"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-81">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Catrin Bialek: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.handelsblatt.com/unternehmen/it-medien/medienunternehmen-bertelsmann-chef-rabe-laesst-rtl-und-gruner-jahr-zusammenruecken/26901606.html"><i>Medienunternehmen: Bertelsmann-Chef Rabe lässt RTL und Gruner + Jahr zusammenrücken.</i></a> In: <i>handelsblatt.com.</i> 10. Februar 2021,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. Juni 2021</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Medienunternehmen%3A+Bertelsmann-Chef+Rabe+l%C3%A4sst+RTL+und+Gruner+%2B+Jahr+zusammenr%C3%BCcken&rft.description=Medienunternehmen%3A+Bertelsmann-Chef+Rabe+l%C3%A4sst+RTL+und+Gruner+%2B+Jahr+zusammenr%C3%BCcken&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.handelsblatt.com%2Funternehmen%2Fit-medien%2Fmedienunternehmen-bertelsmann-chef-rabe-laesst-rtl-und-gruner-jahr-zusammenruecken%2F26901606.html&rft.creator=Catrin+Bialek&rft.date=2021-02-10"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-82"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-82">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.handelsblatt.com/unternehmen/it-medien/rtl-ufa-grunerjahr-random-house-bertelsmann-will-medientoechter-als-content-alliance-buendeln/23923456.html"><i>Bertelsmann will Medientöchter als „Content Alliance“ bündeln.</i></a> In: <i>handelsblatt.com.</i> 29. Januar 2019,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 25. April 2019</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+will+Medient%C3%B6chter+als+%E2%80%9EContent+Alliance%E2%80%9C+b%C3%BCndeln&rft.description=Bertelsmann+will+Medient%C3%B6chter+als+%E2%80%9EContent+Alliance%E2%80%9C+b%C3%BCndeln&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.handelsblatt.com%2Funternehmen%2Fit-medien%2Frtl-ufa-grunerjahr-random-house-bertelsmann-will-medientoechter-als-content-alliance-buendeln%2F23923456.html&rft.date=2019-01-29"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-83"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-83">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.meedia.de/article/repositionierung-der-marke-streamingdienst-tv-now-soll-schon-bald-rtl-heissen-6723191b7bb431987a59446634daca76"><i>Repositionierung der Marke: Streamingdienst TV Now soll schon bald RTL+ heißen.</i></a> In: <i>meedia.de.</i> 17. Februar 2021,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10. Januar 2024</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Repositionierung+der+Marke%3A+Streamingdienst+TV+Now+soll+schon+bald+RTL%2B+hei%C3%9Fen&rft.description=Repositionierung+der+Marke%3A+Streamingdienst+TV+Now+soll+schon+bald+RTL%2B+hei%C3%9Fen&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.meedia.de%2Farticle%2Frepositionierung-der-marke-streamingdienst-tv-now-soll-schon-bald-rtl-heissen-6723191b7bb431987a59446634daca76&rft.date=2021-02-17"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-84"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-84">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann steckt Milliarde in Start-ups</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Neue Westfälische</cite>. 2. Juli 2019, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>7</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+steckt+Milliarde+in+Start-ups&rft.btitle=Neue+Westf%C3%A4lische&rft.date=2019-07-02&rft.genre=book&rft.pages=7" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-85"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-85">↑</a></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.telepolis.de/article/Bertelsmann-Guetersloh-gegen-die-Weltmachtmaschine-11096115.html">Bertelsmann: Wie die Digitalisierung den Medienkonzern verändert</a>, Telepolis, abgerufen am 3. Dezember 2025.</span>
</li>
<li id="cite_note-86"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-86">↑</a></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bitkom.org/Presse/Presseinformation/Europas-Weg-digitale-Souveraenitaet">Europas Weg in die digitale Souveränität</a>, Bitkom, abgerufen am 3. Dezember 2025.</span>
</li>
<li id="cite_note-87"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-87">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Neue Rechtsform von Bertelsmann jetzt amtlich</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Börsen-Zeitung</cite>. 22. August 2012, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>11</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Neue+Rechtsform+von+Bertelsmann+jetzt+amtlich&rft.btitle=B%C3%B6rsen-Zeitung&rft.date=2012-08-22&rft.genre=book&rft.pages=11" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-Geschäftsbericht_2022-88"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-Geschäftsbericht_2022_88-0">↑</a></span> <span class="reference-text">
<span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bertelsmann.de/media/investor-relations/geschaeftsberichte/geschaeftsbericht-2022.pdf"><i>Geschäftsbericht 2022.</i></a> (PDF; 2,0 MB) Bertelsmann, 30. März 2023,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 11. April 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Gesch%C3%A4ftsbericht+2022&rft.description=Gesch%C3%A4ftsbericht+2022&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.bertelsmann.de%2Fmedia%2Finvestor-relations%2Fgeschaeftsberichte%2Fgeschaeftsbericht-2022.pdf&rft.publisher=Bertelsmann&rft.date=2023-03-30"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-89"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-89">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.n-tv.de/wirtschaft/Bertelsmann-bewahrt-Tradition-article534278.html"><i>Nach dem Tod von Reinhard Mohn: Bertelsmann bewahrt Tradition.</i></a> In: <i>n-tv.de.</i> 5. Oktober 2009,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 24. November 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Nach+dem+Tod+von+Reinhard+Mohn%3A+Bertelsmann+bewahrt+Tradition&rft.description=Nach+dem+Tod+von+Reinhard+Mohn%3A+Bertelsmann+bewahrt+Tradition&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.n-tv.de%2Fwirtschaft%2FBertelsmann-bewahrt-Tradition-article534278.html&rft.date=2009-10-05"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-90"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-90">↑</a></span> <span class="reference-text">Volker Ackermann, Torsten Groth, Markus Plate, Arist von Schlippe: <cite style="font-style:italic">Große deutsche Familienunternehmen: Generationenfolge, Familienstrategie und Unternehmensentwicklung</cite>. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2011, ISBN 978-3-525-40338-9, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>82</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.au=Volker+Ackermann%2C+Torsten+Groth%2C+Markus+Plate%2C+...&rft.btitle=Gro%C3%9Fe+deutsche+Familienunternehmen%3A+Generationenfolge%2C+Familienstrategie+und+Unternehmensentwicklung&rft.date=2011&rft.genre=book&rft.isbn=9783525403389&rft.pages=82&rft.place=G%C3%B6ttingen&rft.pub=Vandenhoeck+%26+Ruprecht" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-91"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-91">↑</a></span> <span class="reference-text">Hans-Jürgen Jakobs: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann: Generationenwechsel in Gütersloh</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Handelsblatt</cite>. 14. Juni 2021, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>24</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann%3A+Generationenwechsel+in+G%C3%BCtersloh&rft.au=Hans-J%C3%BCrgen+Jakobs&rft.btitle=Handelsblatt&rft.date=2021-06-14&rft.genre=book&rft.pages=24" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-92"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-92">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Rabe kontert Kritiker mit Zahlen</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Neue Westfälische</cite>. 31. März 2023, <a href="Zeitschriftendatenbank" title="Zeitschriftendatenbank">ZDB</a>-ID <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://zdb-katalog.de/list.xhtml?t=2380969-3&key=zdb">2380969-3</a></span>, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>7</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Rabe+kontert+Kritiker+mit+Zahlen&rft.date=2023-03-31&rft.genre=journal&rft.jtitle=Neue+Westf%C3%A4lische&rft.pages=7" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-93"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-93">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Neuer Finanzchef für Bertelsmann</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Neue Westfälische</cite>. 6. November 2020, <a href="Zeitschriftendatenbank" title="Zeitschriftendatenbank">ZDB</a>-ID <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://zdb-katalog.de/list.xhtml?t=2380969-3&key=zdb">2380969-3</a></span>, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>7</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Neuer+Finanzchef+f%C3%BCr+Bertelsmann&rft.date=2020-11-06&rft.genre=journal&rft.jtitle=Neue+Westf%C3%A4lische&rft.pages=7" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-94"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-94">↑</a></span> <span class="reference-text">Annette Becker: <cite style="font-style:italic">Hermreck steigt bei Bertelsmann auf</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Börsen-Zeitung</cite>. 17. Dezember 2005, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>7</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Hermreck+steigt+bei+Bertelsmann+auf&rft.au=Annette+Becker&rft.btitle=B%C3%B6rsen-Zeitung&rft.date=2005-12-17&rft.genre=book&rft.pages=7" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-95"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-95">↑</a></span> <span class="reference-text">Michael Scheppe: <cite style="font-style:italic">Carsten Coesfeld: Mohn-Enkel jetzt im Bertelsmann-Vorstand</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Handelsblatt</cite>. 10. November 2023, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>30</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Carsten+Coesfeld%3A+Mohn-Enkel+jetzt+im+Bertelsmann-Vorstand&rft.au=Michael+Scheppe&rft.btitle=Handelsblatt&rft.date=2023-11-10&rft.genre=book&rft.pages=30" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-96"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-96">↑</a></span> <span class="reference-text">Hans-Peter Siebenhaar: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann-Chef beruft neues Beratergremium</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Handelsblatt</cite>. 5. Dezember 2011, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>1</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann-Chef+beruft+neues+Beratergremium&rft.au=Hans-Peter+Siebenhaar&rft.btitle=Handelsblatt&rft.date=2011-12-05&rft.genre=book&rft.pages=1" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-97"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-97">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Christian Müssgens: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/christoph-mohn-ein-familienwaechter-fuer-bertelsmann-11873336.html"><i>Christoph Mohn: Ein Familienwächter für Bertelsmann.</i></a> In: <i>Frankfurter Allgemeine Zeitung.</i> 30. August 2012,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 28. November 2019</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Christoph+Mohn%3A+Ein+Familienw%C3%A4chter+f%C3%BCr+Bertelsmann&rft.description=Christoph+Mohn%3A+Ein+Familienw%C3%A4chter+f%C3%BCr+Bertelsmann&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.faz.net%2Faktuell%2Fwirtschaft%2Fchristoph-mohn-ein-familienwaechter-fuer-bertelsmann-11873336.html&rft.creator=Christian+M%C3%BCssgens&rft.date=2012-08-30"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-98"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-98">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Ludger Osterkamp: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nw.de/lokal/kreis_guetersloh/guetersloh/23535873_Neben-Bertelsmann-in-Guetersloh-entstehen-300-neue-Wohnungen.html"><i>Neben Bertelsmann in Gütersloh entstehen 300 neue Wohnungen.</i></a> In: <i>nw.de.</i> 17. April 2023,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 15. Januar 2024</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Neben+Bertelsmann+in+G%C3%BCtersloh+entstehen+300+neue+Wohnungen&rft.description=Neben+Bertelsmann+in+G%C3%BCtersloh+entstehen+300+neue+Wohnungen&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.nw.de%2Flokal%2Fkreis_guetersloh%2Fguetersloh%2F23535873_Neben-Bertelsmann-in-Guetersloh-entstehen-300-neue-Wohnungen.html&rft.creator=Ludger+Osterkamp&rft.date=2023-04-17"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-99"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-99">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Ein kleines Schloss am Anfang der Linden</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Tagesspiegel</cite>. 21. November 2000, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>9</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Ein+kleines+Schloss+am+Anfang+der+Linden&rft.btitle=Tagesspiegel&rft.date=2000-11-21&rft.genre=book&rft.pages=9" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-100"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-100">↑</a></span> <span class="reference-text">Reinhard Hönighaus: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann stößt Hochhaus in New York ab – Immobiliendeal lässt US-Geschäft unberührt</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Financial Times Deutschland</cite>. 24. Juni 2003, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>5</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+st%C3%B6%C3%9Ft+Hochhaus+in+New+York+ab+-+Immobiliendeal+l%C3%A4sst+US-Gesch%C3%A4ft+unber%C3%BChrt&rft.au=Reinhard+H%C3%B6nighaus&rft.btitle=Financial+Times+Deutschland&rft.date=2003-06-24&rft.genre=book&rft.pages=5" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-101"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-101">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Caspar Busse: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.sueddeutsche.de/medien/bertelsmann-rtl-fusion-gruner-jahr-1.5374889"><i>Übernahme von G+J: Ende eines stolzen Verlagshauses.</i></a> In: <i>sueddeutsche.de.</i> 6. August 2021,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 30. Juni 2025</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=%C3%9Cbernahme+von+G%2BJ%3A+Ende+eines+stolzen+Verlagshauses&rft.description=%C3%9Cbernahme+von+G%2BJ%3A+Ende+eines+stolzen+Verlagshauses&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.sueddeutsche.de%2Fmedien%2Fbertelsmann-rtl-fusion-gruner-jahr-1.5374889&rft.creator=Caspar+Busse&rft.date=2021-08-06"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-102"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-102">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Benjamin Fischer, Henning Peitsmeier, Susanne Preuß: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/unternehmen/rtl-hat-angekuendigt-sky-deutschland-zu-kaufen-110561332.html"><i>Pay-TV-Sender: RTL schnappt sich Sky Deutschland.</i></a> In: <i>faz.net.</i> 27. Juni 2025,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 30. Juni 2025</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Pay-TV-Sender%3A+RTL+schnappt+sich+Sky+Deutschland&rft.description=Pay-TV-Sender%3A+RTL+schnappt+sich+Sky+Deutschland&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.faz.net%2Faktuell%2Fwirtschaft%2Funternehmen%2Frtl-hat-angekuendigt-sky-deutschland-zu-kaufen-110561332.html&rft.creator=Benjamin+Fischer%2C+Henning+Peitsmeier%2C+Susanne+Preu%C3%9F&rft.date=2025-06-27"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-103"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-103">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Bertelsmann: Dienstleistung und Druck umfirmiert</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Die Glocke</cite>. 28. April 2023, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>5</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann%3A+Dienstleistung+und+Druck+umfirmiert&rft.btitle=Die+Glocke&rft.date=2023-04-28&rft.genre=book&rft.pages=5" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-104"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-104">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://kress.de/news/beitrag/145301-bertelsmann-printing-group-wird-neu-ausgerichtet-neues-zuhause-fuer-territory.html"><i>Bertelsmann Printing Group wird neu ausgerichtet – Neues Zuhause für Territory.</i></a> In: <i>kress.de.</i> 28. April 2023,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 10. Januar 2024</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+Printing+Group+wird+neu+ausgerichtet+%E2%80%93+Neues+Zuhause+f%C3%BCr+Territory&rft.description=Bertelsmann+Printing+Group+wird+neu+ausgerichtet+%E2%80%93+Neues+Zuhause+f%C3%BCr+Territory&rft.identifier=https%3A%2F%2Fkress.de%2Fnews%2Fbeitrag%2F145301-bertelsmann-printing-group-wird-neu-ausgerichtet-neues-zuhause-fuer-territory.html&rft.date=2023-04-28"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-105"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-105">↑</a></span> <span class="reference-text">Paul Edgar Fels: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann erzielt Umsatzrekord</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Westfalen-Blatt</cite>. 31. März 2023.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+erzielt+Umsatzrekord&rft.au=Paul+Edgar+Fels&rft.btitle=Westfalen-Blatt&rft.date=2023-03-31&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-106"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-106">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Suche nach neuen Chancen</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Neue Westfälische</cite>. 20. November 2023, <a href="Zeitschriftendatenbank" title="Zeitschriftendatenbank">ZDB</a>-ID <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://zdb-katalog.de/list.xhtml?t=2380969-3&key=zdb">2380969-3</a></span>, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>6</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Suche+nach+neuen+Chancen&rft.date=2023-11-20&rft.genre=journal&rft.jtitle=Neue+Westf%C3%A4lische&rft.pages=6" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-107"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-107">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Steffen Grimberg: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://taz.de/Bertelsmann-Stiftung-reagiert-auf-Kritik/!5133435/"><i>Bertelsmann-Stiftung reagiert auf Kritik: „Wir sind keine heimliche Regierung“.</i></a> In: <i>taz.de.</i> 25. Oktober 2010,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 1. Oktober 2015</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann-Stiftung+reagiert+auf+Kritik%3A+%E2%80%9EWir+sind+keine+heimliche+Regierung%E2%80%9C&rft.description=Bertelsmann-Stiftung+reagiert+auf+Kritik%3A+%E2%80%9EWir+sind+keine+heimliche+Regierung%E2%80%9C&rft.identifier=https%3A%2F%2Ftaz.de%2FBertelsmann-Stiftung-reagiert-auf-Kritik%2F%215133435%2F&rft.creator=Steffen+Grimberg&rft.date=2010-10-25"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-108"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-108">↑</a></span> <span class="reference-text">Harald Schumann: <cite style="font-style:italic">Politik aus Gütersloh</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Der Tagesspiegel</cite>. 13. September 2010, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>7</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Politik+aus+G%C3%BCtersloh&rft.au=Harald+Schumann&rft.btitle=Der+Tagesspiegel&rft.date=2010-09-13&rft.genre=book&rft.pages=7" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-109"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-109">↑</a></span> <span class="reference-text">Edgar Fels: <cite style="font-style:italic">Buchautor kritisiert Bertelsmann-Stiftung</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Westfalen-Blatt</cite>. 9. August 2010.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Buchautor+kritisiert+Bertelsmann-Stiftung&rft.au=Edgar+Fels&rft.btitle=Westfalen-Blatt&rft.date=2010-08-09&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-110"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-110">↑</a></span> <span class="reference-text">Thomas Schuler: <cite style="font-style:italic">Mit Liz und Tücke</cite>. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Der_Spiegel" title="Der Spiegel">Der Spiegel</a></cite>. <span style="white-space:nowrap">Nr.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>33</span>, 2010 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-73290134.html">online</a> – <span style="white-space:nowrap;">16. August 2010</span>).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Mit+Liz+und+T%C3%BCcke&rft.au=Thomas+Schuler&rft.date=2010&rft.genre=journal&rft.issue=33&rft.jtitle=Der+Spiegel" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-111"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-111">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Wahrheiten und Gemeinheiten</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Handelsblatt</cite>. 20. August 2010, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>57</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Wahrheiten+und+Gemeinheiten&rft.btitle=Handelsblatt&rft.date=2010-08-20&rft.genre=book&rft.pages=57" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-112"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-112">↑</a></span> <span class="reference-text">Stefan Brams: <cite style="font-style:italic">Ein Adler für die Bertelsfrau</cite>. Vernon Award-Verleihung löste Debatte über Bertelsmanns NS-Vergangenheit aus. In: <cite style="font-style:italic">Neue Westfälische</cite>. 10. Juni 2008, <a href="Zeitschriftendatenbank" title="Zeitschriftendatenbank">ZDB</a>-ID <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://zdb-katalog.de/list.xhtml?t=2380969-3&key=zdb">2380969-3</a></span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Ein+Adler+f%C3%BCr+die+Bertelsfrau&rft.au=Stefan+Brams&rft.date=2008-06-10&rft.genre=journal&rft.jtitle=Neue+Westf%C3%A4lische" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-113"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-113">↑</a></span> <span class="reference-text">Gerhard Hegmann: <cite style="font-style:italic">Bertelsmann gesteht Fehler in NS-Zeit ein</cite>. Historiker belegen führende Rolle bei Wehrmachtsliteratur / Bericht widerlegt frühere Geschichtsdarstellung. In: <cite style="font-style:italic">Financial Times Deutschland</cite>. 8. Oktober 2002, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>5</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmann+gesteht+Fehler+in+NS-Zeit+ein&rft.au=Gerhard+Hegmann&rft.btitle=Financial+Times+Deutschland&rft.date=2002-10-08&rft.genre=book&rft.pages=5" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-114"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-114">↑</a></span> <span class="reference-text"><cite style="font-style:italic">Ganz geringe Beträge</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Stuttgarter Zeitung</cite>. 24. Januar 2000, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>13</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Ganz+geringe+Betr%C3%A4ge&rft.btitle=Stuttgarter+Zeitung&rft.date=2000-01-24&rft.genre=book&rft.pages=13" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-115"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-115">↑</a></span> <span class="reference-text">Siegfried Lokatis: <cite style="font-style:italic">Feldpost von Bertelsmann</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Neue Zürcher Zeitung</cite>. 8. März 1999, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>27</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Feldpost+von+Bertelsmann&rft.au=Siegfried+Lokatis&rft.btitle=Neue+Z%C3%BCrcher+Zeitung&rft.date=1999-03-08&rft.genre=book&rft.pages=27" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-116"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-116">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20021004023842/http://www.uhkommission.de/uhk/projekt.htm"><i>Unabhängige Historische Kommission zur Erforschung der Geschichte des Hauses Bertelsmann im Dritten Reich.</i></a> Archiviert vom <style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r250917974">
/* start https://de.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-position:center right!important;background-repeat:no-repeat!important}body.skin-minerva .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-image:url("./_mw_/OOjs_UI_icon_external-link-ltr-progressive.svg")!important;background-size:10px!important;padding-right:13px!important}body.skin-timeless .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a,body.skin-monobook .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-image:url("./_mw_/MediaWiki_external_link_icon.svg")!important;padding-right:13px!important}body.skin-vector .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-image:url("./_mw_/Link.ernal-small-ltr-progressive.svg")!important;background-size:0.857em!important;padding-right:1em!important}
/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style><span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=http%3A%2F%2Fwww.uhkommission.de%2Fuhk%2Fprojekt.htm">Original</a></span> am <span style="white-space:nowrap;">4. Oktober 2002</span><span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 30. Mai 2025</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Unabh%C3%A4ngige+Historische+Kommission+zur+Erforschung+der+Geschichte+des+Hauses+Bertelsmann+im+Dritten+Reich&rft.description=Unabh%C3%A4ngige+Historische+Kommission+zur+Erforschung+der+Geschichte+des+Hauses+Bertelsmann+im+Dritten+Reich&rft.identifier=https%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20021004023842%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.uhkommission.de%2Fuhk%2Fprojekt.htm&rft.source=http://www.uhkommission.de/uhk/projekt.htm"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-117"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-117">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Wieland Freund: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.welt.de/print-welt/article415011/Bertelsmann-im-Dritten-Reich-Der-Abschlussbericht-der-Kommission.html"><i>Bertelsmann im Dritten Reich: Der Abschlussbericht der Kommission.</i></a> In: <i>welt.de.</i> 8. Oktober 2002,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 2. Mai 2016</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3ABertelsmann&rft.title=Bertelsmann+im+Dritten+Reich%3A+Der+Abschlussbericht+der+Kommission&rft.description=Bertelsmann+im+Dritten+Reich%3A+Der+Abschlussbericht+der+Kommission&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.welt.de%2Fprint-welt%2Farticle415011%2FBertelsmann-im-Dritten-Reich-Der-Abschlussbericht-der-Kommission.html&rft.creator=Wieland+Freund&rft.date=2002-10-08"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-118"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-118">↑</a></span> <span class="reference-text">Nicole Adolph: <cite style="font-style:italic">Widerstandslegende enttarnt</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Der Tagesspiegel</cite>. 8. Oktober 2002, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>27</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Widerstandslegende+enttarnt&rft.au=Nicole+Adolph&rft.btitle=Der+Tagesspiegel&rft.date=2002-10-08&rft.genre=book&rft.pages=27" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-119"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-119">↑</a></span> <span class="reference-text">Dirk Fuhrig: <cite style="font-style:italic">Legende vom Widerstandsverlag</cite>. Bertelsmann hatte während NS-Zeit keine blütenweiße Weste. In: <cite style="font-style:italic">Frankfurter Rundschau</cite>. 18. Januar 2000, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>13</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Legende+vom+Widerstandsverlag&rft.au=Dirk+Fuhrig&rft.btitle=Frankfurter+Rundschau&rft.date=2000-01-18&rft.genre=book&rft.pages=13" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-120"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-120">↑</a></span> <span class="reference-text">Volker Ullrich: <cite style="font-style:italic">Ein Musterbetrieb</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Die Zeit</cite>. 2002 (<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r261891140">
/* start https://de.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .webarchiv-memento a{color:inherit}
/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style><a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20160924165634/http://www.zeit.de/2002/42/Ein_Musterbetrieb"><i>archivierte Kopie.</i></a> [<span class="webarchiv-memento"><a href="Webarchivierung#Begrifflichkeiten" title="Webarchivierung">Memento</a></span> vom 24. September 2016 im <i><a href="Internet_Archive" title="Internet Archive">Internet Archive</a></i>] [abgerufen am 9. April 2024]).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Ein+Musterbetrieb&rft.au=Volker+Ullrich&rft.btitle=Die+Zeit&rft.date=2002&rft.genre=book" style="display:none"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-121"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-121">↑</a></span> <span class="reference-text">Stefan Brams: <cite style="font-style:italic">Bertelsmanns Gedächtnis</cite>. In: <cite style="font-style:italic">Neue Westfälische</cite>. 31. Mai 2003, <a href="Zeitschriftendatenbank" title="Zeitschriftendatenbank">ZDB</a>-ID <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://zdb-katalog.de/list.xhtml?t=2380969-3&key=zdb">2380969-3</a></span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Bertelsmann&rft.atitle=Bertelsmanns+Ged%C3%A4chtnis&rft.au=Stefan+Brams&rft.date=2003-05-31&rft.genre=journal&rft.jtitle=Neue+Westf%C3%A4lische" style="display:none"> </span></span>
</li>
</ol></div>
<p><span class="geo noexcerpt" style="display:none"><span class="body"></span><span class="latitude">51.908119444444</span><span class="longitude">8.4192111111111</span><span class="elevation"></span></span><span id="coordinates" class="coordinates -print"><span title="Koordinatensystem WGS84">Koordinaten: </span><a class="external text" href="geo:51.908119444444,8.4192111111111"><span title="Breitengrad">51° 54′ 29,2″ <abbr title="Nord">N</abbr></span>, <span title="Längengrad">8° 25′ 9,2″ <abbr title="Ost">O</abbr></span></a></span>
</p>
<div class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1 navigation-not-searchable normdaten-typ-k" style="border-style: solid; border-width: 1px; clear: left; margin-bottom:1em; margin-top:1em; padding: 0.25em; overflow: hidden; word-break: break-word; word-wrap: break-word;" id="normdaten">
<div style="display: table-cell; vertical-align: middle; width: 100%;">
<div>
Normdaten (Körperschaft): <a href="Gemeinsame_Normdatei" title="Gemeinsame Normdatei">GND</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://d-nb.info/gnd/1047546000">1047546000</a></span> | <a href="Virtual_International_Authority_File" title="Virtual International Authority File">VIAF</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://viaf.org/viaf/262949521/">262949521</a></span> </div>
</div></div></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2025-12-03" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Bertelsmann&oldid=262095806">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>